Monday, July 28, 2014

Er i Ox. God stemning, sjølv om det stort sett er gamle folk her. Får sett på bøker, jogga i parker og opplevd litt av kvart. Blir også stas med nokre dagar i London og Cambridge. Eit steg g på mi sjølvutviklingsreise. Men har berre nettbrett,  så får skrive meir seinere.

Friday, July 25, 2014



Yeah, so I'm thinking about this. Korleis foreldre pregar sine born. Foreldre er Gud for sine born. Og korleis borna internaliserer foreldras haldninger, veremåtar, tankar, ideal, skamkjensler, vanskar, grenser etc. på mangfaldige måtar som ikkje er kjent ein gong for dei sjølv. Og korleis det verkeleg er nødvendig å både akseptere og vere takknemleg for det ein har fått, og også å stundom gjere opprør mot det, og finne sin eigen veg. Og korleis ein er "satt" av det ein har frå sine foreldre, og det dei fekk frå sine foreldre og slik bakover. Og korleis verkeleg og djuptgripande endring knapt er mogleg før i neste generasjon. Det er kanskje å seie det litt for sterkt. Men likevel. Ein ven av meg sa nyleg: "Eg har aldri møtt ei kvinne som ikkje er lik mor si." Og han som sa det, er underfundig og vis. Bono er uansett eit veldig interessant døme. "How to dismantle an atomic bomb" heiter plata som dreier seg om...far hans, då han døydde. Eg har lese ein god del om Bono og forholdet til familien. "Mother, am I still your son? You know I've waited for so long...to hear you say so. Mother, you left and made me someone...now I'm still a child...no one tells me, no." Mor hans døydde tidleg, og det skapte eit stort sakn hjå han. Det går att mange gonger i tekstane. Og faren var det Bono heile vegen konkurrerte med, krangla med, utfordra. Faren var bråkjekk og sterk og uvøren. Og farens eigne skamkjensler - hans skam over aldri å bli noko stort, sjølv om han hadde store aspirasjonar, men han vart verande i arbeiderklassen, samstundes som han freista å gje inntrykk av å vere kunstnarleg ved å lytte til opera - har han nok i stor grad overført på Bono. Bono skulle verkeleg prove at han var noko. Bono er verkeleg ein finurleg mann, altså. Han var så full av energi, så full av stå-på vilje, så full av påfunn, så full av seksualitet [Zoo TV er verkeleg nesten vanvittig. Eg trur aldri det kjem til å bli toppa]...og samstundes i kontinuerleg (ofte konstruktiv) kamp med faren, med seg sjølv, med Gud, med verda. "It's no secret that a conscience can sometimes be a pest." Eg las U2 at the end of the world. Og vart verkeleg overraska over kor full av liv Bono var, på mest godt, men også noko vondt, kan ein kanskje seie. Han er nature and grace i ein god miks. Men no er Bono gamal, han har ikkje så  mykje testosteron lenger, og han har funne fred. Eg tvilar på at U2 kjem til å skape eit stort album igjen. Men Bono er verkeleg ein god og vis mann, på mange ulike vis. Tekstane er verkeleg store.






Thursday, July 24, 2014

Wednesday, July 23, 2014

Gehenna

Driv og les Dale Allison. Ein superforskar som står i ein noko annan tradisjon enn den eg har vore i. Han har eit kjempeinteressant kapittel om Gehenna i boka Resurrecting Jesus. Han peikar på noko som for så vidt var kjent for meg, men han gjev detaljert grunngjeving for det (DA er medforfattar av det eg meiner er den aller beste kommentaren til Matt, i ICC-serien).

Så poenget er at ideen om helvete er ein del av jødisk røyndomsforståing på denne tida. Tanken har litt stønad i GT, til dømes Jes 66 og Dan 12. Men i det heile er det fyrst i mellomtestamentleg tid denne tanken veks fram, antakeleg med ein del ulik religionshistorisk tradisjonsbakgrunn. Sjå Bernsteins formation of hell for ei grei innføring. Marius Reisers Jesus and judgment er grundigare, men tek ikkje for seg den rlghistoriske bakgrunnen så mykje, trur eg.

Uansett. Tanken om Gehenna - ein evigvarande pinestad med flammer, som ein blir kasta inn i - finst ikkje i særleg grad i GT. Der er heller hovudtanken at døden og dødsriket er ein skuggestad, "den siste staden", liksom. Dit kjem alle, og der er det ingen som prisar Gud. Livet her er det som gjeld. Så det er ei utvikling, og etter kvart veks trua på oppstoda fram, under press frå politisk undertrykking og religiøs motstandskamp (jfr. makkabearane).

Så Jesu tankar om Gehenna er ikkje originale. Tvert om: Dei er heilt konvensjonelle, og er påviseleg til stades i jødisk omverd rundt han. Særleg tydeleg i 1 Enok, men også i Sibyllinske orakel, 2 Baruk, 4 Esra og andre bøker frå denne tida. No er det slik at Jesus også på mange andre måtar passar som hand i hanske med omverda si. Dvs. han er ein "first century Jew", som på kreativt vis brukar ressursane i samtida til å fremje ein apokalyptisk eskjatologisk bodskap om at Guds rike er på veg.

Og ein del av oppfatningane Jesus hadde, er naturlegvis "utdaterte" for oss i dag (tenk Jesu forståing av Skrifta, til dømes, eller den grunnleggjande verds- og naturforståinga), eller vi kunne også seie til dels "mytologiske" (vi kan her tenke på forståinga av "primeval paradise", eller Noa-forteljinga som havende faktisk skjedd, eller kanskje visse oppfatningar innanfor demonisk kamp og den eskjatologiske "timetable"?? Nokre av desse tinga er meir usikre å vurdere enn andre).

Så kva med helvete? Det tenker eg noko på. Forblir vår forståing av helvete heilt bokstaveleg, heilt å ta på "face value", sjølv om vi veit det vi no gjer, om både det religionshistoriske opphavet til denne forestillinga (dette visste etter alt å døme Jesus og apostlane lite om), samt også om korleis Jesus overtok denne forestillinga som ei ganske vanleg apokalyptisk forestilling i hans samtid? Det er ikkje ei oppfatning som er "openberra frå Gud" på isolert vis.

For øvrig seiast det noko ulike ting om dom i NT. Både Paulus og Jesus opererer ofte med øydeleggjing ("fortaping") i staden for evig pine. Men også Paulus kan tale om vreide som skaper angst og trengsle, som i Rom 2. Allison har mange interessante refleksjonar. Han peikar på at tanken om Gehenna har med samvit, ansvar og skuld å gjere. Liksom HEILE NT er djupt prega av apokalyptisk forventning om snarleg katastrofe og nyskaping, slik er tanken om helvete ein del av dette: Det gjeld å verkeleg skjerpe seg, søke omvending og tilgjeving, og å gjere det NO, for alt står på spel.

No er det klart at dette ikkje skjedde verken på den måten, eller innanfor det tidsrommet, som Jesus og apostlane rimeleg påviseleg såg for seg. Dette er berre éitt av problema med å ta domstanken rett ut av tekstane - i den konteksten dei står - og rett inn i vår tid, slik fundamentalismen ofte gjer. Likevel trur vi at Jesus stod opp frå dei døde, og tanken om domen har ein plass innanfor eit koherent teologisk system (i alle fall i den grad vi er ortodokse i teologien), og er ein vesentleg del av kyrkjas vedkjenning.

Men ja. Allison peikar på at domstanken føreset, og underbyggjer, tanken om at eit menneske er eit moralsk vesen, skapt av Gud, med ansvar, med evne til å pådra seg skuld, med evne til omvending og tilgjeving. Difor er dette eit område som har direkte innspel inn i vår tid, når teologien endrast. Er Gud - domaren - død, så er alt lov. Men ja. Teologi må uansett freiste å kome fram til sanne konklusjonar, og ikkje drive med ynskjetenkning. Poenget her var i alle fall at systematisk teologi om domen ikkje berre kan byggje på eksegese av Jesus qua apokalyptisk profet, men må tenke heilskapleg gjennom ting.

Uansett. Ein annan grunn til å vere varsam med å ta domstekstane rett ut av si samtid og rett inn i vår, er at vi veit at ting er meir komplekse enn før. Eg har ikkje trua på sosial determinisme og utvisking av ansvar ("eg kunne ikkje noko for det!" "The knife went in!", jfr. Dalrymple). Og likevel: Teologien må verkeleg vere ansvarleg, og ta med i rekninga at det finst ein haug med grunnar til å "perspektivisere" og "kontekstualisere" bibelstoffet, og setje det inn i ei større ramme, av vitskap/filosofi/psykologi/historie/etikk, som gjer at ting ikkje blir så svart/kvitt som det apokalyptiske verdsbiletet inviterte til den gongen: Anten er du MED, eller du er IMOT, og det gjeld å bestemme seg NO, elles er hundre og eitt ute.

Dette var på mange måtar førre generasjons "tone" på bedehuset, og det skapte - med rette - mykje framandgjering. (Bedehuset har også gjort kjempemasse fint, berre så det er sagt). Vår tids bedehusgenerasjon er meir rund i kantane, meir forsiktig, meir var, og det trur eg er bra.

Ja. I det heile tenker for min del, altså, at det er langt meir nødvendig enn eg trudde for meg som kristen og teolog å bli kjent med opplysningstidas filosofar. Gjerne, ja!, i dialog med klassisk arv, som Thomismen. Men likevel. Ein ting er Descartes, Kant og Hume. Dei får mykje rettmessig kritikk, sjølv om dei er og blir "paradigmatiske" for modernitetens epistemologiske og metafysiske utfordringar. Men her er fleire også. (Spinoza og Nietzsche skal bli spennande å arbeide meir med). Som har viktige ting å seie, som kristen tradisjon også bør gå i dialog med. Men eg er veldig biased, naturlegvis, sidan eg kjem frå evangelikalismen. Andre kristne er i full gang med dialogen. Velvelvelvelvelvelvelvelvelvelvelvelvelvel. Får ta eit steg om gongen.


Tuesday, July 22, 2014

Nokre bilete og erfaringar frå vidda






Her byrja turen. Ved Krossobanen på Rjukan. Kostar berre 50 kr å ta han opp. Så er ein nesten på vidda. Då eg kom dit, hølja regnet ned. Så eg måtte få på meg regntøy etc. Litt dumt, men også litt kult. Skikkeleg start på turen. Men det slutta faktisk å regne ganske fort. Og det var ei god kjensle å vere i gang oppe på vidda. Flott natur. På vegen traff eg nokre danskar.





Sånn ser det ut oppe på vidda. Gaustatoppen majestetisk i bakgrunnen.




Her er fyrste hytta eg kom til, Helberghytta. Eg såg berre ein person som gjekk ut av hytta då eg var på avstand. Så eg tenkte at her blir det kanskje berre meg og ein person til denne kvelden. Men då eg kom inn, var hytta stappfull av folk. Nokre frå Rogaland på gutetur (dei var eigentleg middelaldrande). Ein familie med born i 10-12 årsalderen. Eit par på min alder, som dreiv med politikk og statsvitskap. To eldre ektepar på hyggetur. Og så ein danske med to søner i 20-årsalderen. Så kva kan eg seie? Veldig hyggeleg, sjølv om eg var litt trøytt. Særleg interessant og hyggeleg å treffe paret på min alder, som eg fekk nokre fine samtalar med. Dei var ikkje noko kristelege av seg, men tykte det var interessant å snakke om slikt. Eg budde på rom med danskane, og dei vart eg betre kjent med etter kvart.







På veg frå Helgberg til Kalhovd. Ein lang etappe, ca. 7 timar. Utsikta var majestetisk. Eg får ikkje gjeve inntrykket av det her, og det er også eit kompaktkamera. Men veldig fint. Løypene er også veldig greie. Når ein går, kan ein tenke på forskjellige ting. Heile tida. Og kjenne på stillheit. Ting blir veldig klart for ein, når ein går slik. Ting i livet. Ein har ikkje alle slags inntrykk frå TV, nett etc.




Det var også hyggeleg å treffe på sauer av og til. Nokre kunne ein også klappe.





Her er eg. Fekk også kjøpt fin sekk på DNT, ein Bergans Helium som berre veg 1,2 kg. Og så Bergans-jakke som eg er kjempenøgd med.


Ca. halvvegs til Kalhovd no. Like før her traff eg nokre folk frå Larvik som hadde vore på telttur. Veldig trivelege folk. Dei fleste på vidda er veldig trivelege, og det er noko veldig fishy som pågår der, altså. Naturen gjer noko med folk. Nordmenn blir heilt annleis enn dei er elles. Verkeleg merkeleg, og veldig positivt.





Framme ved Kalhovd. Ei fin hytte, men skuffande reint sosialt. Var mange grupper som var for seg sjølv; dei sykla frå Rjukan til Kalhovd, og skulle vidare dagen etter. Dei var ikkje så interesserte i å bli kjent med andre. Det var trerettarsmiddag...pylse og kål. Vel, ok. Men desserten var topp. Uansett, eg hadde vorte kjent med dei tre danskane, og eg fekk snakka ein del med dei. Så


Frå Mårbu. Gaustatoppen er synleg "overalt". På turen her traff eg fleire hyggelege folk. Eit par frå Skien som var i godt humør. Og ei familiegruppe frå Sørlandet, der eg fekk interessante samtalar særleg med ein av dei, som arbeidde i Dnk.




Mårbu. Eg var litt skeptisk til denne betjente hytta, etter Kalhovd. Men det var mykje trivelegare enn eg hadde trudd. Mindre hytte, og meir "vandrarar" der. Så eg vart kjent med to damer frå Sørlandet som var ute og reid på hest, men den eine hesten hadde vorte skadd i ei elv. Ei middelaldrande dame hadde feriert på vidda kvar sumar i 40 år. Ho vandra åleine med telt, og var ganske tøff. Eit par menn på min alder gjekk på kompistur.



Frå Mårbu til Lågaros. Dette var ein veldig fin etappe. Litt fjell, vatn og elvar, og store flater med utsikt. Her traff eg diverse folk også. To karar på min alder, frå Sørlandet, som hadde ligge i telt ved eit vatn og fiska. Tre forskarar på min alder, biologar, frå Tsjekkia. Ein hyggeleg kar (som sagt, nesten alle er hyggelege på vidda. Merkeleg, verkeleg. Får ein til å tenke) som var ute og gjekk, og skulle fiske.



Igjen, her var det kjempefint, veldig ope landskap, og ein såg kjempelangt.

Ja, eg tok visst ikkje bilete av Lågaros. Men dette var også ei kjempetriveleg hytte. Ei dame og den unge dottera hennar var hyttevakter. Ho dama sat ein del og snakka med nokre andre damer på tur, utanfor. Eg gjekk stundom ut. Dei snakka om: Sko. Barneoppseding. Slanking og trening. Veldig...damer, med andre ord :-P På hytta var det nederlenderar og ein familie frå Oslo, og ei dame frå Bø, tre stk. frå Søgne, og så tsjekkarane i telt utanfor. Så alle er hyggelege og imøtekomande.

På den fyrste hytta eg var på, var samtalane greie, men litt trivielle. Det var liksom om mat, om kart, om fjellturar etc. Men så treff ein også folk som ein kan ha meir djupe samtalar med også, om psykologi, erfaringar, barneoppseding, ulike land, religion og gudstru, vitskap etc. Så eg vart også betre kjent med tsjekkarane på veg nedover mot Mogen. Turen langs Møsvatn med båten er sikkert fin, men eg var så trøytt, og veldig solbrent i nakken, så eg orka ikkje sjå så mykje.

Eg fekk sitje på med nokre trivelege folk frå Hardanger til Groven Camping, der eg overnatta. Då lærte eg verkeleg noko nytt om campingkulturen. Det slo meg at campinglivet eigentleg er veldig triveleg, veldig positivt (og også ganske harry, men det er ok). Folk sit rundt omkring i hytter, telt, campingbilar etc. Dei grillar, snakkar, spelar badminton, badar. Og alle kan sjå kvarandre og snakke med kvarandre. Eigentleg ganske fint. Eg tenker verkeleg på det der. Kva endra miljø og omgjevnader - ro, natur, grønt, planter, vatn etc. - gjer med korleis menneske forholder seg til kvarandre.

Vel, eg har lyst til å gå vidare etter kvart. Kanskje frå Mogen til Kinsarvik. Evt. til Finse. Det er sunt, for å tenke gjennom livet og gjere nye erfaringar.

Nokre refleksjonar

Eg vil gjerne gje nokre refleksjonar, og gjerne ha tilbakemeldingar, om de har. Dette er viktig stoff for meg. Det blir rotete, for det er rotete inne i hovudet mitt. Og som alltid: Les på eige ansvar, og ikkje ha meg som guide. Dette er lause refleksjonar. Eg tek feil i ting, har feil vektleggjingar, og er på veg i ein slags transformasjons- og dekonstruksjonsprosess som må til før eg kan rekonstruere meir att. Gjerne utfordre det eg skriv, men ver høfleg og sakleg.





Eg har slite veldig mykje med dårleg samvit og skuldkjensle og uvisse opp gjennom tida, frå eg vart ungdom. Heldigvis er ting ein god del betre no. Men, "Long is the way And hard, that out of Hell leads up to Light." Eg kjem alltid til å vere ein person med ein litt "usikker" disposisjon, trur eg. Men ting skal bli betre, ved eksponering og gjennomtenking, og dei har blitt det. Og dette prosjektet skal eg jammen halde fram med. Det blir på sett og vis eit 15 års forsinka ungdomsopprør.

Så er det logikken bak tankane mine. Det er ein ting at eg med min disposisjon - til system, til orden, til samvit, til rette svar og rette handlingar, til å unngå kritikk - har vorte drege imot fundamentalistisk kristendom. Men eg vaks også opp med det. Og eg vart ført inn i det. Alt låg i korta. Og det er ein vesentleg del av årsaka her. Det er verkeleg interessant: Ting blir second nature. Samvitsdomar blir "sjølvsagte", fordi dei alltid har vore det. Eller haldningar. Eller "grensesetjingar". Og før ein utfordrar dei, kan det verke som eit veldig drastisk steg. Etterpå kan ein tenke: "Var det alt? Det var jo ikkje så farleg".

Men ja. Når ein er fundamentalist, tenker ein at systemet skal gå opp. Det må gå opp. Det vil gå opp, berre ein arbeider hardt nok. Slik tenker mange folk eg snakkar med i dag, om kristendom. (Dei har kanskje ikkje sjølve arbeidd så hardt med problemstillingane i Bibelen, men dei seier likevel prinsipielt sett at ting vil gå opp). Det seiast heilt eksplisitt, jfr. NLM-bibelsynet og liknande. Ein tenker: Vel, berre ein brukar Bibelen rett, berre ein forstår teologien rett, så vil svaret vere der. Så vil ein finne Guds vilje. Så vil ting bli sunt og rett. Så vil ting gå opp i eit koherent system.

Dette er heilt eksplisitt, jfr. til dømes Chicago-statement, eller ei lang rekke bøker om skriftsyn frå lågkyrkjeleg rørsle. Eller nyaste publikasjonar frå Utsyn, Fjellhaug etc. Eller min ven Espen på VD. Det polemiserast sterkt og gjentatt imot det å ville "korrigere" Bibelen på nokon måte. Eg blir litt dårleg inne i meg når eg tenker på det.

Når ein tenker slik, og får ein haug med problem knytt til samvit, angst, skuld etc., så må det vere ein sjølv det er noko problem med. Bibelen og systemet er jo Guds eige ord etc. Det er ikkje noko gale med Gud, ikkje sant. Altså må problemet vere i den andre enden av lina, med tolkaren. Og det kan det sjølvsagt vere. Det har vore disposisjonar hjå meg, heilt klart. Jfr. ovanfor. Men der ender på sett og vis min sjølvkritikk. Kritikken må også rettast mot den andre delen av lina; denne er slett ikkje uskuldig.

Og her kjem noko interessant. Eg har tenkt på at. Vel, i praksis er dette ikkje til å leve med. Og dei aller fleste folk tek ting med ei klype salt, let ting liggje, seier at "vel, det er vel ei løysing". Det er på ein måte ein slags "dirty secret" i konservative miljø. Mange folk tek ting med ei klype salt, medan leiarane inviterer til det motsette ved hjelp av sine grunnlagsuttalingar. Og dei som tek ting med ei klype salt, held seg stille, for å unngå bråk, eller dei trekker seg ut av rørsla og etablerer nye liv heilt utanfor miljøet. Og det blir ikkje så mykje dialog.

Ein har også det interessante fenomenet at mange evangelikale leiarar eksplisitt seier at Bibelen skal vere fullt ut norm, og dei freistar å fylgje dette i sin systematiske teologi...unnateke når det blir litt for "vanskeleg." Tenk kvinnesyn, til dømes. Ein gong spurde eg forskaren Witherington - ein uttala evangelikal - om kva han eigentleg tenkte om at Paulus i 1 Kor 11 ser for seg hierarkisk inndeling mellom kjønna, som for han var grunngjeve i Gen 2. Witherington vart indignert og insinuerte at eg ikkje hadde lest nok litteratur, og at Gen 2 slett ikkje kunne takast til inntekt for hierarkisk kjønnsinndeling. Seinare las eg nøyare.

Ta til dømes JJ Collins "Bible after Babel", om patriarkalisme i Gen 2. Joda, Gen 2 er patriarkalsk på mange ulike måtar, og ser for seg hierarkisk kjønnsinndeling. Og 1 Kor 11 repeterer mønsteret, eksplisitt (jfr. Lakey, Image and Glory). Men det er slike ting som dyssast ned i evangelikalismen, for det blir litt for vanskeleg å stå for. Men hadde ein vore konsekvent, hadde ein gjort det. (Det er for øvrig umogleg å vere konsekvent evangelikal). Heilt ok at ein ikkje er konsekvent, men så må ein også vere ærleg om det. Og også revidere grunnlagsteologien deretter.

Eg har ikkje teke ting med ei klype salt, stort sett, men har gravd og gravd for å finne "svaret". Systemet har invitert til det, og min disposisjon har invitert til det. Trass alt fremjar både teologi og Bibelen ein lang rekke proposisjonelle sanningspåstandar! Og desse KAN setjast i logisk system, og dei utgjev seg faktisk for å referere til faktisk sanning og røyndom. Dei fremjast ikkje berre som kondisjonalar, eller som forslag, eller som utprøvande tankar, eller som påstandar oppe til diskusjon. Tvert imot.

Så ja. Det interessante, som eg tenker på, er at, vel, det er logikk i dette her. Bibelen, til dømes, inviterer til ein haug med vanskelege problemstillingar, ting å rote seg fast i, spørsmål knytt til kva som er rett og gale, kva som er Guds vilje, kva ein må og bør gjere for å unngå dom og straff etc. Eg er (no) fullt klar over at det noko sjukeleg ved å gå for djupt inn i slike problemstillingar, dersom ein manglar evne til å ha eit "sjølv", eller evne til å tenke kritisk også om bibelmaterialet, eller evne til å kjempe imot, eller evne til å la ting liggje og tenke at Gud er raus nok til det. (Men igjen: Fundamentalistisk kristendom polemiserer gjerne sterkt og eksplisitt nettopp imot slike evner - med Bibelen som grunnlag).

Det er som Chesterton har tala om, at "madness" ikkje dreier seg om å vere heilt kaotisk. I staden dreier det seg om å vere for lojal mot systemet, å tenke for rigid og for systematisk - og ikkje minst: Å utelukke og bortforklare anomaliar som ville rokke ved systemet. Kort sagt: Å "tenke ut" premissa ein har. Tenk ateisten Rosenberg (som eg ikkje vil kalle "mad", men boka hans er definitivt på grensa til det). Eller tenk Gleason Archer.

Poenget mitt er, igjen, at "grunnlagspremissa" for mykje teologi rett og slett inviterer til slike ting. Gud har all makt, han skal døme til evig liv og evig pine, han har openberra sin vilje i ei kompleks bok, evig liv avhenger av å gjere Guds vilje på rett måte. Alt dette fasthaldast klart og tydeleg i mykje tradisjonell teologi. Ok, så better get to it, og arbeide intenst med desse tinga - både med å leve etter tinga og med å finne dei rette svara. Det dreier seg trass alt om evig liv og evig pine, og alt må setjast inn for å nå dette.

Eg spør: Nøyaktig kva er gale med denne logikken, dersom grunnlagspremissa held? Kva er dette livet å vege opp imot det å unngå evigvarande pine, og nå evigvarande liv? Er det ikkje betre å satse alt her i tida, og å fornekte sitt eige liv, for å "win the grand prize"? Kva er gale med logikken? Er det ikkje nettopp dette Jesus bed oss om å gjere, forresten, igjen og igjen? Er det ikkje nettopp dette Paulus sjølv seier at han gjer, og formanar oss også til å gjere? "Ein idrettsmann må nekte seg alt for å vinne prisen...eg held kroppen min nede i underkasting og er streng med meg sjølv, så ikkje eg skal finnast uverdig..."

Ein kan seie at jo meir seriøst ein tek Bibelen, og for den del mykje tradisjonell og detaljert kristendom i dogmehistoria, jo djupare inn i detaljar ein går, jo fleire problematiske problemstillingar opnar seg opp. Og igjen, kristendomen er heftig "alvorleg" i sin domstone og sitt gudsbilete. Eg meiner, er ikkje "cartesian doubt" den beste framgangsmåten, dersom det som står på spel, er ABSOLUTT ALT? Bør ein ikkje då vere HEILT SIKKER på at ein har sitt på det tørre, har gjort ting rett, har rette standpunkt etc.?

Krev Gud dette? Her er problemet: Mange tekstar i Bibelen sjølv inviterer til å tenke slik. Luthers "kamp" var ikkje teke ut av inkje, men sprang ut av Bibelen sjølv. Det er berre å lese Jesu ord, det. Ekstremt alvorlege, ekstremt krevjande, ekstremt sterke etc. Andre tekstar i Bibelen kan seie at Gud er raus etc. Men igjen, Bibelen talar ikkje klart og tydeleg her, ikkje sant, og problemet består.

Så kan ein spørje: Kven er det eigentleg som er på villspor her? Er det dei som verkeleg freistar å leve etter desse tekstane, eller dei som tek dei litt med ei klype salt, og freistar å gje rom for andre ting i livet også? Dei grunnlagspremissa eg har skissert opp, må verkeleg seiast å vere problematiske og vanskelege, i seg sjølv. Ikkje dermed sagt at dei er usanne (det er eit spørsmål for seg). Men dei er problematiske og vanskelege.

Når ting likevel blir sunne og gode i kyrkjelydsfellesskap (og det blir dei ofte!), så er det vel så mykje i trass av Bibelen som på grunn av han. Det har å gjere med at folka som les Bibelen og brukar Bibelen, er vise, jordnære, ikkje-fanatiske, har kontakt med omverda, har kontakt med sine eigne kjensler, lever i fellesskap med folk utanfor det kristne fellesskapet, er informert av vitskap og bibelforskning etc. Desse tinga er ikkje "non-essentials", dei er tvert imot heilt essensielle for eit sunt kristent fellesskap. Det er verkeleg utruleg viktig for kristne å vere i kontakt med livet og røyndomen. Ein har ei STØRRE RAMME enn berre den ramma som Bibelen (eller for den del kristen tradisjon) gjev.

Nokre vil seie: "Vel, vi kan ikkje få dette til å gå opp. Vi finn aldri det store systemet" Etc. Og det er heilt sant, det veit eg jo no. Men då må ein også seie meir i neste omgang. For kva konsekvenser for teologien og bibelsynet og systematikken og forkynninga og LIVET får eigentleg ei slik erkjenning? Det hjelper ikkje om ein i neste omgang fastheld den historiske meininga i alle dei problematiske tekstane om Gud, dom, påbod etc. Då gjev ein med den eine, og tek attende med den andre handa. Då blir ein i max "dire straits". Det er umogleg å nå fram til det rette systemet, dei rette meiningane, dei rette standpunkta, dei rette haldningane, og å vere sikker på at ein har nådd dei. Men ein må verkeleg nå fram til desse likevel, for elles kan det godt hende at Gud sender ein til evig dom.

I det heile er dette noko eg gjekk og tenkte på, på vidda. Korleis det apokalyptiske verdsbiletet deler menneske opp i "us and them", evig liv og evig pine, alt eller ingenting, val her og no etc. Det gav meining då Jesus sa det, og då apostlane forkynte det. Men kor god meining gjev dette eigentleg  for oss i dag? Verda, og vitskapen, og psykologien, og historia etc. er jo langt meir komplekse storleikar enn det Jesus og apostlane visste om. Ting er utruleg komplekse. Og det som Jesus og apostlane trudde at var Guds ufeilbarlege Ord, viser seg å i høgste grad vere ein del av denne kompleksiteten. Og likevel, når domedag kjem så er det anten 100% liv eller 100% dom...på basis av...kva?

Katolsk teologi har naturlegvis "moderert" desse tinga på førebiletlege måtar. Sjå O'Collins Salvation for all, til dømes. Ein opnar opp for frelse også for dei som ikkje har høyrt evangeliet, til dømes. Teologisk sett må dette vere fornuftig. Eksegetisk sett er eg verkeleg meir usikker. Og problematikken er jo stor og ropande: Korleis kan vi i dag ta tekstar henta frå apokalyptikken rett inn i vår tid, når det er eit såpass stort gap mellom det apokalyptiske verdsbiletet og vårt? Og dette i tillegg når dei apokalyptiske tekstane er så sterke, så radikale, så brutale? I praksis skjer det ein ganske sterk hermeneutisk moderasjon av desse tekstane, i dagens kyrkjeliv. Men det skjer stilltiande. Når bedehuskristne blæs i denne moderasjonen, og er lojale mot tekstanes historiske meining, så gjer det på sett og vis "det rette", igjen, gjeve grunnlagspremissa.

Men ja. Bedehuskristne er jo stort sett ikkje medvitne om dei enorme problema knytt til denne typen bruk av tekstar. Desse problema har eg jo ikkje vore innom her, men dei er der altså. Og dei sprenger systemet, med konsekvenser som også grip inn i gudsforståing, frelsesforståing, openberringsforståing, skriftforståing. Eit større prosjekt for meg er å tenke gjennom korleis katolsk kristendom brukar desse tekstane, når katolsk kristendom jo faktisk er (eller bør vere) informert av moderne forskning innanfor naturvitskapar, historieforskning og anna. Får dette nok konsekvenser for systematikken? Og korleis skal eg som "person i verda" vurdere denne teologien, sånn sett i høve til Gud og mine livsval?

Men ja. Noko anna eg gjekk og tenkte ein del på, på vidda, er korleis livet og trua verkeleg er relaterte. Følsomt syn på livet heng saman med følsomt syn på trua. Desse pregar kvarandre gjensidig. Og det er mange likskapar. Også i livet er det håplaust å sjå etter system for alt. Ein må ofte ha VILJE, gjere vurderingar på sviktande grunnlag, hoppe ut i ting og gjere feil, og blåse litt i det når ein gjer feil. Det er livet, og slik må det levast. Røyndomen er kompleks. Igjen kjem fundamentalistisk kristendom (og for den del: Bibelen) - når ein tek han verkeleg seriøst - inn her og rotar ting til, og skaper forkrøpla samvit og frykt for å leve.

Ikkje misforstå. Det må gå an å leite etter svar på meininga med livet, og kristen tradisjon må spele ei sentral rolle her, meiner eg. Men det må i så fall vere ganske så fleksibelt og ope, og med plenty av rom for usemje, kritiske innvendingar, rausheit etc. Og dette impliserer faktisk stundom utbreidd kritikk av Bibelens eigne tekstar, for veldig mange av desse går tvert imot desse tinga. I praksis kan ein seie at det eg har tek til orde for, er mykje av modernitetens kritikk, som faktisk har mange sunne element med seg, og som også frå kristent hald bør vurderast slik. Men moderniteten er naturlegvis mangslungen, mykje der er naturlegvis veldig problematisk også. Men nokon wholesale rejection kan det ikkje vere tale om, for min del.

Og, igjen, for min del må eg arbeide meir med katolsk kristendom framover, og freiste å tenke gjennom korleis denne taklar desse problemstillingane.


Monday, July 21, 2014

Her er ein kjempeflott dokumentar om Jon Harald Gjesdals "Munk i helvete". Her er så mykje visdom. HER. Det er mykje eg kjenner meg att i her også, verkeleg (sjølv om eg ikkje har vore i så hardt ver som han). Og den djupare problematikken her, er at mykje av desse problema her, spring ut av bibelmaterialet sjølv, som har vorte teke på face value, og teke inn i livet på usunne måtar, utan å vere i kontakt med røyndom og liv og visdom.

Og denne er morosam, og vis.

Sunday, July 20, 2014

Korte tankar

Eg er attende frå hytte-til-hytte tur på Hardangervidda. Det har vore ei veldig god oppleving, som eg tenker å repetere. Eg gjekk frå Gvepseborg til Mogen, via Helberghytta, Kalhovd, Mårbu og Lågaros, for den som er lokalkjent. Med meg hadde eg ei verkeleg god og innsiktsfull bok skrive av ein psykoanalytiker (S Grosz). Eg traff mange interessante og hyggelege menneske, samstundes som eg også fekk sjå mange ting klarare enn før, inni hovudet mitt. Om du tenker at ein haug er skrive mellom linene her, så er det heilt korrekt. Men, anbefalast verkeleg. Eg er takknemleg for det arbeidet DNT gjer. No veit eg litt meir om kvar vegen vidare i livet mitt går.

Sunday, July 13, 2014

Brene Brown om sårbarheit, skam, belonging etc. HER. Verdt å sjå! Verkeleg viktig, og eg kjenner meg mykje att.

Saturday, July 12, 2014