Sunday, August 2, 2015

Eg gjekk til Presttjønn i forgårs kveld.

Eg fekk ein stor fisk på kroken. Sikkert sånn 500 g. Den datt av like før eg skulle ta den på land.

Eg fiska litt til, og fekk ein like stor ein. Denne gongen fekk eg den opp på land.

Då vart det fisk til kveldsmat.

Men eg fann ut at eg treng å øve meg på å ta livet av fisk, og filetere. Eg får det til, men youtube kan alltid lære deg nye ting :)

Det var fint å overnatte der oppe.

Therm-A-Rest madrassa mi fungerer heilt topp. Eg fekk ny då eg leverte den førre på garanti sidan den lakk luft i løpet av natta.

Så gjekk eg opp til Middagsnuten. Biletet er nesten derfrå.

Masse blåbær i skogen.


Eg høyrde eit intervju ein gong, med ein kvinneleg artist, Alanis Morrissette. Ho sa ein ting som eg beit meg merke i. Ho sa: Vi menneske er som Go-Cart bilar. Vi dultar stadig borti kvarandre, det er ikkje til å unngå. Det er ein del av det å vere involvert med andre menneske. Vi kan vere under press eller i dårleg humør, og så seie noko som er sårande. Eller vi kan gløyme ein avtale vi hadde gjort, og skape skuffelse. Det skjer noko med relasjonen mellom oss - vi kan bli uvener, eller usikre på kvar vi har kvarandre. Tilliten mellom oss kan bli brote, så vi lukker oss og ikkje tør å vere ærlege med kvarandre. Dette er slikt som alle menneske som lever nær andre, vil oppleve, til dømes i ekteskap, familiesituasjon eller på arbeidsplassen.

Vi kan skjøne at Jesus talar mykje om å tilgje kvarandre og å leve i forsoning. Vi menneske treng å formanast til dette og å minnast om det. Vi treng å gjere ein innsats for å leve godt med kvarandre, for våre relasjonar er sårbare. I dagens preiketekst spør Jesus: Kor mange gonger skal eg tilgje bror min når han gjer urett imot meg? Og Jesus svarar: 7 gonger 70 gonger skal du tilgje, vel å merke om din neste kjem til deg og angrar. Og då Jesus lærte sine læresveinar å be, sa han det slik: "Tilgjev oss vår skuld, slik vi også tilgjev våre skuldnarar."

Tilgjeving og forsoning er sentrale ting i den kristne trua, altså. Men, det trengst visdom og erfaring og vett når ein talar om desse tinga. Ein ting som ofte understrekast, og med rette, er til dømes, at det å tilgje ein annan, det er ikkje det same som å seie at alt er i orden, og at ein berre gløymer den uretten som har skjedd. Oftast kan nok det vere greitt nok. Som nemnt i stad, dultar vi ofte borti kvarandre. Dersom du gløymte å kjøpe mjølk på butikken eller noko, så er det enkelt å gløyme.

Men kva dersom nokon blir utsett for noko meir alvorleg, noko som skaper større sår og gjer meir skade? Ein kan tenke på utruskap i ekteskapet - det kan øydeleggje tilliten mellom ektefeller. Eller brør som kjem opp i ein vond arvekonflikt. Det kan skape bitterheit som går over mange år. Eller om ein person blir avhengig av rus, og gjer skade mot sine næraste, kanskje utan eigentleg sjølv å ville det. Og nokre menneske blir utsette for grove overgrep, kanskje når dei er små og sårbare.

Psykologar understrekar gjerne at det å tilgje ikkje er det same som å seie at det som har skjedd, er ok. Dersom stor urett er gjort, både kan og skal den fasthaldast. Tilgjeving handlar ikkje om å glatte over. Kva vil det så seie at ein seier: "Eg tilgjev deg?" Eg trur ein kan seie at det handlar om ei slags indre forvandling i møte med den som har gjort uretten. Det handlar om å ikkje bere på nag og bitterheit for det som er gjort. Ein løsnar opp og lærer seg å forsone seg med uretten. Det handlar om å ikkje ynskje seg hemn. Det handlar om å vise vilje til forsoning og venskap. Det handlar om å sjølv klare å gå vidare i livet, med eit oppreist hovud, å ikkje la den uretten som er gjort, gjere at ein blir innkrøkt i seg sjølv, i bitterheit.

[Det var veldig tydeleg i leseteksten i dag. Brørne til Josef hadde selt han til slavehandlar, ein rimeleg grov ting å gjere. Dei var redde for at han skulle "hate dei" og "hemne seg", så dei trygla han om å "tilgje". Så tilgjeving har å gjere med å ikkje hate, ikkje hemne seg. Josef gret av sorg og glede då han høyrde deira audmjuke bøn.]

Både psykologar og teologar kan understreke at det er sunt og godt å lære å tilgje - det gjev god psykisk helse for både den som tilgjev og den som blir tilgjeven. Vi blir meir heile menneske, meir slik som Gud ynskte at vi skulle vere. Nokre gonger kan det opplevast enkelt, andre gonger kan det opplevast veldig vanskeleg. Eg trur at både det å tilgje, og det å ha eit tilgjevande sinnelag, kan vere ein lang prosess som krev mykje tid og krefter, der ein kan sortere i eigne tankar og kjensler og vurderingar. Det kan i så måte vere verdt å minne om at den vonde tenaren i dag, han har ein liten urett gjort imot seg, ei lita gjeld, og likevel er han hard og uforsonleg.

Og i dag peikar Jesus også på at Gud er ein som tilgjev oss menneske. Gud er som ein rik og mektig kongsherre som ettergjev ikkje bittelitt gjeld, men ein enorm sum. Sikkert vil Jesus seie at vi menneske også ber på skuld framfor Gud. Også her tykkjer eg det trengst mykje visdom og vit i å tenke sunt og godt om desse tinga. Kva vil det eigentleg seie at vi er skuldige overfor Gud? Kva konkret gale er det eigentleg vi har gjort? Kan vi klare å eige sjølvtillit og sjølvrespekt, og å vere nøgde med oss sjølve, samstundes som vi erkjenner at vi har skuld overfor Gud? Eller kan erkjenning av skuld også skape skamkjensler og kronisk skuldkjensle hjå oss? Dette er ikkje berre enkle ting å forholde seg til, tykkjer eg. Og eg trur heller ikkje at bibeltekstane her alltid går opp i eit system. Det trengst ein porsjon av visdom og erfaring når det gjeld desse tinga.

I alle fall tenker eg at Jesus peikar på viktige ting for vår refleksjon om Gud. Når Jesus framstiller Gud som ein stor konge, så får han sagt noko om at Gud Skaparen er stor og mektig. Når han talar om gjeld og skuld og innkreving, så får han sagt noko om at Gud er rettferdig. Gud er ein som kallar oss til å gjere det som er godt og til å tilbe han som Skapar og Herre. Men det er kongens langmod og miskunn som strålar klarast i denne likninga. Slik er Gud, trur eg Jesus vil seie. Gud er nådig og miskunnsam.

Og fordi Gud har vist oss nåde og tilgjeve oss, så kallast vi til å vise kvarandre nåde og tilgje kvarandre. Det er noko som ofte blir sagt i det nye testamentet. Og det er noko som vi også ofte les i bryllaup i kyrkja. Som Herren har tilgjeve dykk, slik skal de tilgje kvarandre. Som sagt, det er ikkje alltid enkelt, og det er noko som krev visdom og vit. Menneskelege relasjonar kan romme mykje av både godt og vondt. Men Guds djupaste ynskje for oss, er forsoning, tilgjeving og fred.



[Jesus er noko strengare i preiketeksten i dag enn eg sa. Han seier at Gud vil kaste i fengsel, og mishandle, den som ikkje "av hjarta tilgjev bror sin." Inntil gjelda er betalt. Refererer Jesus her til ei slags skjærseld? Det er jo ein sympatisk tanke, tykkjer eg. Og kva ville Jesus sagt dersom eit overgrepsoffer ikkje klarte å tilgje ein kristen pastor som hadde misbrukt henne? "Du skal i helvete"? Absurd. Veit de kva "absurd" kjem av? Det betyr, sånn opphavleg: "Umusikalsk, ustemt, tonedauvt." Nett so. Det høver ikkje med "Jesu melodi" eller "Guds melodi" å seie noko som dette. Heller ikkje vår melodiske sans, som menneske. Dette viser berre at NT-tekstane ikkje kan takast og setjast i eit tidlaust system som gjeld for alle situasjonar til alle tider. Det er lov til å tenke sjølv. Ein treng å gje rom for erfaring og autonomi, av mange grunnar.]

Saturday, August 1, 2015



Sjekk ut denne versjonen av Vertigo.



Og denne av I will follow.

Latterleg bra.




Home Review included the 1st edition of Growing Up Holy & Wholly in their 2005 list of 100 top selling counseling books. This 2nd edition is updated and revised. It takes a modified version of the secular Adult Children of Alcoholic (ACA) dysfunctional rules of Don't Talk, Don't Trust, and Don't Feel as a starting point to explain how the rule-bond, legalistic form of Christianity creates its own uniques set of dysfunctional rules. Following these rules creates an internal split in a person's psyche by invalidating the the true self in the quest for "Holiness." As a result, many sincere Christians strive for holiness but struggle with an internal, confusing angst because they are detached from themselves, unable to become a whole person. To many individuals, the only answer is a wholesale rejection of their faith because they see no other options. The author brings a forthright assessment of the problem and describes the dilemma so that it makes makes sense and provides a path to proper wholeness that allows Christians to keep the essential elements of their faith. As one reader exclaimed, "This book takes all of the things I had been feeling and didn't understand, and put them into words that made sense to me





Friday, July 31, 2015

Thursday, July 30, 2015

Nokre frustrerte refleksjonar om Olav Valen S

Når eg no les Olav Valen S mange år etter, blir eg frustrert og provosert.
Det er svært rigid.
Svært polemisk.
Mørkt og hardt.
Svart-kvitt.
Spenningsfylt.
Perfeksjonistisk.
Autoritært.

Tankevekkande, tenker eg no. Han var, og er, ein stor høvding i lågkyrkjeleg kristendom, også i dei krinsane eg vaks opp i. Men det er så usunt, mykje av det. Han stod i ein anti-moderne reformatorisk-pietistisk lågkyrkjeleg tradisjon. Store mengder av det overprøvast av moderne forskning på ulike felt (som OVS polemiserer valdsamt mot, med skikkeleg nedsetjande polemikk, "dette er berre 'vitskap', barnekammersnakk, tull og tøys etc. etc.") NT Wright vil også lese NT veldig annleis. På måtar som også OVS polemiserer imot ("då held du deg til forbanna dikt og djevelens løgn" etc. etc.)

Det er skikkeleg tankevekkande. Han var eit velmeinande menneske, og hadde også mange gode sider. Og likevel opplever eg at teologien er skikkeleg usunn. Han var min favoritt i fleire år i ungdomstida. Han var "bibeltru". Veldig intelligent. Systematiker. Gav klare og tydelege svar. Stod i reformasjonstradisjonen. Gav svar på korleis ein kunne få frelsesvisse og unngå domsangst. Eg las masse bøker av han. Og så kom eg til Fjellhaug, og der var jo også han høgt i kurs.

Eg tenker at det systemet som han stod for, var skikkeleg rigid, mykje pga. bibelsynet, men også forsterka av personlegdomstype etc. Det er liv og død, himmel og helvete etc. Så det blir veldig maktpåliggjande med: Visse. (Pga. angst og uro). Men så er det skikkeleg komplisert å vite at ein er på rett veg, på rett side. Ein må fylgje det superkomplekse systemet til OVS. Og så når ein arbeider djupare med bibeltekstane, finn ein ut av Bibelen sjølv ikkje passar inn i hans "neat system."

Kvar går vegen vidare? Det tenker eg på. Eg tala med ei dame her om dagen. Ho hadde gått ein del av the Pacific Crest Trail, faktisk. Ho gjekk i eit ørkenlandskap med mange små toppar. Det var dårleg sikt. Ho måtte stanse og knyte skoa eller noko. Ho mista dei andre i fylgjet. Ho hadde vanskeleg for å sjå stien. Ho gjekk og prøvde seg fram. Så snudde ho seg. Då såg ho stien tydeleg. Ho gjekk vidare og prøvde seg fram. Og snudde seg. Det var hennar andelege visdom som ho vann. Slik måtte livet levast.
No såg eg Calvary igjen, med Kjetil og Joakim. Eg ville berre seie at den verkeleg er skikkeleg god, veldig god. "Everything has a meaning. Else, what would be the point?" Slik er det. Kvar ting betyr noko i den filmen, og den er verkeleg relevant og tankevekkande.

Olsok-preike


Olsokfeiringa som vi har i dag, er til minne om Olav Haraldson, betre kjent under tittelen Olav den Heilage. Mange vil også kjenne han under ein annan høg tittel, nemleg "Noregs evige konge." Han vaks opp på Ringerike på 1000-talet, som ein ekte viking. Allereie som 12-åring reiste Olav ut som krigar, både i Nederland, England og Frankrike. Etter kjeldene som vi har, var han ingen forsiktig mann; han må ha plyndra mykje og drepe mange menneske.

Det var i England og Frankrike han vart verkeleg kjent med vestleg katolsk kristendom. Vi veit ikkje nett kva det var som overtydde han til å bli ein kristen. Han må ha høyrt evangeliet om Kvitekrist, som var gjeve all makt og som var sterkare enn alle gudar. Han må ha blitt kjent med ein annan levemåte og andre verdiar, prega av rettferd, kjærleik, omsorg for dei svakaste. Han må ha høyrt og sett vakre liturgiske gudstenester og rituale. Men sikkert har han også sett korleis kristendomen skapte politisk orden og bandt folk saman. I alle fall valte Olav Haraldsson å bli døypt i Rouen i Frankrike rundt år 1013. Då var han 18 år gamal.

Ikkje mange år seinare byrja ein lang og iherdig kamp for å samle Noreg til eitt rike, og for å gjere kristendom og kyrkje til folkets religion og gudstru. Eit særleg viktig merke i så måte er det som skjedde på Moster i Bømlo i 1024. Då vart kristendomen den offisielle trua i Noreg, kyrkja fekk ordna sine forhold, og framfor alt vart kristenretten innført, der lovverket vart prega av kristen sed og skikk.

Dette skapte nok til dels sterke omveltningar for vanlege folk. Folk måtte gravleggjast på anna vis enn før, og det vart slutt på bloting og ofring av dyr til gudane. Men særleg for dei svakaste i samfunnet var kristenretten eit langt steg framover. Born kunne ikkje lenger setjast ut til villdyr; trælar fekk verdi, rettar og vern imot vilkårleg vald og undertrykking frå herren deira; kvinner kunne ikkje lenger giftast bort utan sjølve å gje si tilslutning; ættestrid og blodhemn vart bannlyst. Få tenker i dag over at mange av desse djupe verdiane som vi i dag held høgt og ofte tek som sjølvsagte, har røter nettopp i det som skjedde her, då Noreg vart kristna.




Kampen for å samle Noreg skulle bli hard, og ved slaget på Stiklestad i 1030 vart Olav Haraldsson drepen. Olav sitt lik vart raskt teke til kyrkja i Nidaros. Og her kan vi sjå på biletet på programmet som er dela ut. Det er henta frå eit altarklede frå 1320-talet. Men hendinga som er avbilda, er frå 1031, året etter at Olav døydde. Biskop Grimkjell ser Olav sitt lik, at det framleis held seg, eit år etter hans død. Håret og neglane veks. Folkekravet veks fram om at Olav må kårast til helgen. Og slik vart det, Olav fekk tilnamnet "den Heilage."

Det vaks fram ei rik begeistring for Olav, kongen som bragte kristen tru til Noreg. Mange opplevde at dei kunne vende seg til Olav i himmelen og be han om å gå i forbøn for dei. Jamvel kyrkja vi sit i no, Kviteseid gamle kyrkje, er vigd til Olav den Heilage på dette viset. Og det er mykje mogleg at nisjene som vi har her framme i kyrkja, har hatt statuar av Maria møy og Olav den Heilage. Steinen som vi i dag ser på altaret, den såkalla tåresteinen, er også knytt til ein levande helgenkult rundt Olav den Heilage. Gjennom middelalderen og fram til 1700-talet låg steinen framme på altaret, fyrst som eit heilagt objekt og seinare som eit vitnemål om den rike olavstradisjonen.  

I dag feirar vi også Olavsdagen, Olsok, til minne om arven frå Olav den Heilage og alt han har betydd for Noreg, for folket og kyrkja. Sikkert vil folk tenke ulikt om denne arven, etter som kor mykje ein anten tenker katolsk eller protestantisk om helgenar, relikvier og anna. Men det som alle truande er samde om, det som gjeld på tvers av kyrkjegrenser, er at vi kan la oss inspirere av Olav den Heilage og hans livsarv. Olav var slett ingen perfekt mann, men på ein del måtar kan vi likevel sjå han som eit førebilete.

Til dømes byrja Olav livet sitt som ein ambisiøs krigar og politikar. Det slutta han aldri å vere. Men han vart omvendt, og frå då av tok han til med å la trua si på Kvitekrist prege livet sitt og kongsgjerninga si. Han gjorde på sett og vis som Paulus hadde sagt: "Kvar og ein skal bli verande i det kallet han hadde då han vart kalla." Men han lot trua på Kristus forvandla måten han utøvde kallet på. Det er noko å tenke på for oss i dag også. Vi har ulike kall og tenester der vi gjer vårt daglege verke. Nokre av oss arbeider til dømes på gard, nokre i bank, nokre på verkstad, nokre i turistnæring, nokre i skule, og nokre er pensjonistar og nokre kan vere uføretrygda. Slik Olav lot si kristentru prege si kongsgjerning, slik kan vi la vår tru på Kristus prege vår gjerning og våre liv på gode og positive måtar, til beste for kvarandre.


For det andre vart Olav kåra til helgen fordi han hadde ein modig iver etter å kristne Noreg og innføre kristenretten. Han gav livet sitt for å fremje Guds rike, og etter sin død vart han rekna som martyr. I så måte kan ein trekke parallellen til Kristus, som sjølv gav livet sitt på krossen for å sigre over det vonde og fremje Guds rike, vel å merke utan å bruke vald. Men slik minner både Olav og Kristus oss om nettopp mot og iver i arbeidet for å gjere noko godt for andre. Vi kan, som menneske og som truande, gjere ein forskjell for andre, jamvel om det dreier seg om ganske små ting. I trua på Guds godleik kan vi få vere med på å gje livsmot og framtidshåp til andre.

Det er som salmediktaren Matias Orheim ein gong skreiv i eit flott salmevers som eg har lyst til å avslutte preika med: "Sjå, der kjem ein sjuk og fatig, der kjem ein som spør om råd, der ein sviken, der ein hatig, her er nok for offerdåd. Lokka smilen gjennom tåra, så me himmelsk glans får sjå! Trengsla kring oss får forklåra festglans i det kvardagsgrå. "



Wednesday, July 29, 2015



Oddi held bibeltime på UL. Dette må vere bra. Blir spennande å sjå etter kvart...når eg berre har litt meir overskot. Oddi har hatt viktige erfaringar som det er godt å lytte til.