Tuesday, September 30, 2014










Because I do not hope to turn again
Because I do not hope
Because I do not hope to turn
Desiring this man's gift and that man's scope
I no longer strive to strive towards such things
(Why should the aged eagle stretch its wings?)
Why should I mourn
The vanished power of the usual reign?


Because I do not hope to know again
The infirm glory of the positive hour
Because I do not think
Because I know I shall not know
The one veritable transitory power
Because I cannot drink
There, where trees flower, and springs flow, for there is nothing again


Because I know that time is always time
And place is always and only place
And what is actual is actual only for one time
And only for one place
I rejoice that things are as they are and
I renounce the blessed face
And renounce the voice
Because I cannot hope to turn again
Consequently I rejoice, having to construct something
Upon which to rejoice

And pray to God to have mercy upon us
And pray that I may forget
These matters that with myself I too much discuss
Too much explain
Because I do not hope to turn again
Let these words answer
For what is done, not to be done again
May the judgement not be too heavy upon us
Because these wings are no longer wings to fly
But merely vans to beat the air
The air which is now thoroughly small and dry
Smaller and dryer than the will
Teach us to care and not to care
Teach us to sit still.


Pray for us sinners now and at the hour of our death
Pray for us now and at the hour of our death.

Saturday, September 27, 2014

Refleksjonar om helvete

Fyrst eit verkeleg interessant sitat frå Gerard Hughes. Verdt å lese! Eg meiner det.



"I am a Catholic, a priest and a Jesuit. Many people still think that Catholic priests, perhaps Jesuits especially, never suffer confusion, bewilderment or disillusion. I do.

When we try to pray, we must have some idea of God in our minds, and this idea will influence how we pray and whether we pray.

As a University chaplain I used to spend much time listening to people who had either given up their Catholic faith, or were thinking of doing so, or they were worried about their own honesty in continuing as Catholics when they felt they no longer really believed in the teachings of the Catholic Church.

Having listened to them, I always tried to encourage them to speak about their own understanding of God. After many conversations, an indentikit image of God formed in my imagination. God was a family relative, much admired by Mum and Dad, who described him as very loving, a great friend of the family, very powerful and interested in all of us.

Eventually we are taken to visit ‘Good Old Uncle George’. He lives in a formidable mansion, is bearded, gruff and threatening. We cannot share our parents’ professed admiration for this jewel in the family. At the end of the visit. Uncle George turns to address us.

‘Now listen, dear,’ he begins, looking very severe, ‘I want to see you here once a week, and if you fail to come, let me just show you what will happen to you.’ He then leads us down to the mansion’s basement. It is dark, becomes hotter and hotter as we descend, and we begin to hear unearthly screams. In the basement there are steel doors.

Uncle George opens one. ‘Now look there, dear,’ he says. We see a nightmare vision, an array of blazing furnaces with little demons in attendance, who hurl into the blaze those men, women and children who failed to visit Uncle George or to act in a way he approved. ‘And if you don’t visit me, dear, that is where you will most certainly go,’ says Uncle George.

He then takes us upstairs again to meet Mum and Dad. As we go home, tightly clutching Dad with one hand and Mum with the other. Mum leans over us and says, ‘And now don’t you love Uncle George with all your heart and soul, mind and strength?’ And we, loathing the monster, say, ‘Yes, I do,’ because to say anything else would be to join the queue at the furnace.

At a tender age religious schizophrenia has set in and we keep telling Uncle George how much we love him and how good he is and that we want to do only what pleases him. We observe what we are told are his wishes and dare not admit, even to ourselves, that we loathe him. Uncle George is a caricature, but a caricature of a truth, the truth that we can construct a God who is an image of our tyrannical selves.

Hell-fire sermons are out of fashion, but they were in fashion a few decades ago and they may well come in again. Such sermons have a great appeal to certain unhealthy types of mind, but they cause havoc with the more healthy and sensitive. The danger in the institutional element in religion is that we never advance beyond a religious infantilism..."

(God of surprises)



De forstår kor sunn jesuitt-spiritualiteten her, som hjelper oss til å "face ourselves" med mot, ærlighet, medkjensle. Ting som har å gjere med helvete, dom, skam, frykt etc. har ein tendens til å bli plassert godt nede i mørke rom i kjellaren. Men her er catchen: Dei gjer sitt verk der nede. Dei arbeider inne i oss, og påverkar oss, anten vi vil eller ikkje. Dei blir ikkje borte.

Men å konfrontere dei kan vere vanskeleg. Vi menneske konstruerer kontinuerleg meining ut av det vi opplever, les, føler etc. Det er eit viktig poeng! Våre konstruksjonar ER ikkje sanninga, heller ikkje dersom vi opplever at tekstane eller erfaringane vi byggjer på, er sanne! Det er eit vesentleg element av menneskeleg konstruksjon i det heile.

Ta gudsbilete. Gud er ein god Far. Gud er domar som sender i helvete. Korleis sameinar ein desse gudsbileta? Det kan gjerast på veldig mange ulike vis.

Men kva dersom vi finn ut at "Good uncle George"-biletet faktisk er rimeleg trufast imot vesentlege delar av NT og augustinsk kristen tradisjon? Om ein er fundamentalist, sit ein i saksa her. Tekstane er skrive i stein, dei tek aldri feil, dei er "unequivocal", og dei skal adlydast - eller kan ein sjølv gå i helvete, dersom ein set spørsmålsteikn ved dei. Nokre trur eg karikerer her. Eg gjer ikkje det. Heller: Eg destillerer, frå det som faktisk seiast i slike samanhengar. Slik eg sjølv også har tenkt. (For referansar, berre les på VD dei siste vekene, om kva som seiast om bibelsyn, av Masvie, Ottosen, Sjaastad og andre. Men eg er glad for at dei har delteke i diskusjonen!)

Men fundamentalistisk helveteslære er problematisk på veldig mange ulike plan. Eg skal nemne nokre av dei. Dette er rett frå hofta. Sjå Allisons artikkel om Gehenna for meir, med vidare referansar. (I Resurrecting Jesus).

Jesus bringar ingenting nytt til sitt syn på helvete. Det er jødiske oppfatningar frå denne tida, og det meste av det kan ikkje ein gong førast attende til GT (sjølv om GT er utgangspunktet for utviklingane). Moreover, så vidt eg forstår, kan mange av ideane her ha røter i egyptisk, iransk, gresk tenking. Det er kulturgjennomstrøymingar, ikkje sant, i og med at Israel kontinuerleg var okkupert i post-eksilsk tid, av ulike makter.

Jesus såg for seg at helvete ville skje ganske snart, innan ein generasjon. Det skjedde ikkje, og Guds rike kom heller ikkje så snart som han trudde, eller på den måten han trudde. (Sjå Jesus, Millenarian prophet; Reconstructing Jesus; Stark, Human faces etc.)

Jesus truga med helvete til dei som avviste hans bodskap og dei som gjorde moralske feil (for å nemne nokre). Det gav meining i den konteksten. Det gjev ikkje umiddelbart like god meining i vår kontekst. Noko av problemet her, er pluralismen i måten tekstane kan takast ut i seinare systematisk kontekst. Tekstane er sjølv historiske, og involverer ein historisk forståingshorisont. Vidare: Dei har mange "feil" i seg, oppfatningar som ikkje vi kan dele. Vidare: Når historia utviklar seg, oppstår nye forståingshorisontar som må sameinast med tidlegare. Dette kan gjerast på ulike vis.

Litt meir konkret. Loftus seier til dømes i ein artikkel at Jesus var ein "failed apocalyptic prophet" fordi hans hovudvisjon for Guds rike ikkje skjedde når, eller på den måten, han sa det ville skje. (Artikkel i Why Christianity fails). Dette er ei legitim innvending, som må behandlast av teologien. Men ja. Vil Gud sende Loftus til helvete for å avvise Jesus? Ei enkel lesing av evangelietekstane vil seie "ja". "Den som ikkje trur, er allereie fordømt" etc. Og likevel framstår denne konklusjonen som problematisk, i alle fall dersom den nemnte artikkelen var basis for avvisninga. Eg anbefaler for øvrig ikkje i spesiell grad Loftus sine andre skriveri.

Dawkins trur på moderne naturvitskap. (Sjå God Delusion for dette avsnittet). Det gjorde ikkje GT eller Jesus. Deira forståingshorisont var ein annan, og dei har mykje visdom og sanning, og mykje ting vi ikkje kan dele. Men det er definitivt ein god del verkeleg vesentlege konfliktar mellom Bibelen og naturvitskap. Bibelen er slett ikkje feilfri. Dawkins ser også Gud som ein slags "diktator", ein slags "uncle George." Det er legitime sider av denne kritikken, sjølv om Dawkins kan vere ganske ufordrageleg i måten han fremjer kritikken på. Mykje av GT-gudsbiletet reflekterer antikke forestillingar om Gud som vi i dag bør vurdere som moralsk problematiske. Vil Gud sende Dawkins til helvete for å avvise Jesus og (delar av) GT-gudsbiletet?

Kva med ein ortodoks jøde som James Kugel? Han har stålkontroll på Bibelen, både antikke og moderne forståingar. (Sjå How to read the Bible). Han viser korleis tekstar som har vorte bruka for å tolke, og forstå, Jesus i urkyrkja, spring ut av antikke tolkningstradisjonar, som igjen ofte kan sporast til intrikate språklege og tolkningsmessige problem som ligg i tekstane sjølv. Nokre tolkningstradisjonar verkar "ingenious", men uforsvarbare, i dag. Nokre av dei føreset historisitet i GT-hendingane. Ta "Adams fall", som forklaringa på kvifor vi menneske har falle i synd, og treng tilgjeving. Skjedde aldri. (Sjå Enns, Evolution of Adam). Men ja: Vil Gud sende Kugel til helvete for ikkje å tru på Jesus?

Eller ta i det heile den enormt komplekse kunnskapssituasjonen vi har i vesten i vår tid. Ta ein ung mann som veks opp i ein ikkje-kristen heim. Han freistar å orientere seg, lærer av foreldra at det er viktig å vere eit godt menneske. Han går i norsk skule, lærer om historie, naturvitskap, politikk og samfunn. Han går vidare til Blindern, og kjem der i kontakt med Laget. Han tykkjer deira bodskap er fin, og at dei kristne er hyggelege, om enn litt spesielle. Men han kan ikkje tru på den kristne bodskapen, det er for mange logiske feil der, for mange ting som er vanskeleg å svelgje. Og kven av dei har tenkt nøye gjennom desse tinga? Best å satse på det eg har tillit til: Foreldra mine sin visdom, og akademias kunnskap. Mannen står i statskyrkja, og freistar å leve eit godt liv, med arbeid og familie, men går berre i kyrkja ved spesielle høve. Vil Gud sende denne karen til helvete?

Ein kunne halde fram her, og gå i gang med kompleksiteten innad i kristen tradisjon også, ikkje sant. Tenk på alle "anathema" som har vorte kasta imot kvarandre opp gjennom historia. Katolikkane har vore antikristelege, eller så var det dei skismatiske lutherske. Baptistar? Get outta here, dei har jo forkasta universell ortodoksi! Luther ville jamvel ikkje anerkjenne reformert nattverdssyn. Og kva med "liberale" i moderne tid? Er John AT Robinson innanfor? (Sjå Honest to God). Kva med Dale Allison? (Sjå til dømes Resurrecting Jesus). Eller Bultmann? (Sjå til dømes hans artikkel om demytologisering). Kva med Albert Schweitzer? (Sjå til dømes hans bøker om Jesus).

Eller kanskje vi skal snu på flisa, og seie at det er mange av dei konservative som fortener helvete? Mange av deira haldningar passar godt med Matt 23, har eg stundom tenkt. "Barn av helvete, korleis skal de kunne unnfly domen??" Og dessutan driv fundamentalistane ofte med massiv "cover-up" av sanning, og forsvarar usanning (til dømes når dei avviser moderne naturvitskap, moderne historieforskning etc., og set i staden vilt implausible teoriar om Bibelen. Sjå Sparks, God's Word, med referansar) Og tenk på kor mykje unødvendig skade låg-intellektuell fundamentalisme kan skape, av angst og bundne liv. Kanskje det er desse Gud vil sende til helvete, og at dei liberale som preikar kjærleik og er runde i dogmatikken, vil kome inn i Guds rike? For er det ikkje eigentleg Matt 25 og den praktiske kjærleiken som er domsgrunnlaget...?

Og ja, kva om vi heldt fram med ulike moralske standpunkt? DKK er svært streng, og seier at dei minste avvik frå kristen moraltradisjon kan føre deg til helvete, om du er i dødssynd. (Jfr. katekisma). Og meir enn dette: Dei backar det opp med henvisning både til Bibelen og "naturrett." Men med ein gong ein drøftar naturrett i akademisk kontekst, ser ein kor komplekse problemstillingane er. Dersom nokon fylgjer A Søvik og Puntel (Structure and being) i å avvise aristotelisk-thomistisk metafysikk, er ein då på veg til å føre menneske til helvete, sidan dei då avviser "sin indre moralske fornuft" og i praksis vil vere ansvarlege overfor Gud med dette? Søvik og hans protestantiske meiningsfeller i Dnk til dømes, vil jo opne opp for onani, prevensjon og homofilt samliv. Men alt dette er, frå katolsk standpunkt, alvorlege synder som kan føre deg til helvete.

Dersom ein er protestant og tenker at ein meir "lax" - d. e. mainstream protestantisk - samlivsetikk enn den katolske er korrekt, og lever etter dette, vil då Gud døme ein? "Nei", vil kanskje katolikkane seie. Det som gjeld, er å fylgje sitt samvit, og handle ut frå det ein er overtydd om at er sant. Ok, men kva er sant? Eg er heilt samd om at DKK har "fylden av sanning", men den har også mykje feil, og ting det er rett å markere usemje imot. Og mange felt er det veldig vanskeleg for vanlege folk å setje seg inn i, og vurdere. Ein haug med tema som er "in the balance", og som er vanskelege, tema som går like til kjernen av den kristne trua, som nemnt ovanfor. Så på kva basis vil eigentleg Gud sende folk til helvete her?

Etc. Ein kunne ha halde fram her. Dette her er berre refleksjonar, som søkjer å skape nye refleksjonar. Det er ikkje dogmer. Men ja. Alt ovanfor viser kor problematisk ei tradisjonell helveteslære, som tek læra like ut av tekstane, faktisk er. (Og NBNB, det er slik prosedyre NLM eksplisitt seier er den einaste kristelege legitime! Sjå til dømes Espens polemikk imot Kaufman nyleg. Det er slik eg har tenkt, også, fylgjeleg, før. De kan sjå kor problematisk dette her eigentleg er. Men ja, det har ikkje å gjere med "vond vilje", ofte, men med overtydingar, liksom. Som har røter i reformatorisk-augustinsk tradisjon!) Ei slik "direkte eksegetisk" lære byggjer på leire-grunn, sidan tekstane i seg sjølve ikkje er meinte å vere "tidlaus lære", men har vorte til i ein viss kontekst, motivert av visse situasjonar, og uansett ikkje er systematiske utsegner.

For så vidt er eg veldig for heile "the theological enterprise", om å finne sanning, og søke Gud! Ikkje misforstå. I alle sakene ovanfor, Loftus, Dawkins, Kugel, naturvitskap, historie etc. etc., er eg veldig for å drive seriøs teologisk gjennomtenking. Eg trur vi kan finne masse sanning her! Og kome skikkeleg vidare! Så forstå kva eg vil med dette her. Problemet blir når ein kastar ei tradisjonell augustinsk helveteslære into the mix. "At the end of the day", vil det bli eit skilje med evig pine for den eine parten, liksom. Men på kva basis - korleis kan dette vere rettferdig - og reflektere ein god Gud?

Vel, her er mange ting ein kunne reflektert over. Sjølv fylgjer eg mykje Allison her. Tentativt. Som han seier: Helvetestanken er mytisk; den er å likne med Genesis si skildring av skapinga. Ein kan ikkje ta desse tekstane bokstaveleg som om dei skildrar faktisk sanning, og ikkje ein gong som om dei har bilete som kan "omsetjast" til faktisk sanning.

Kva er helvetestanken, meiner Allison? Vel, det er "imaginative" tenkning som har oppstått i religionshistoria som eit forsøk på å fasthalde at vår erkjenning av godt og vondt - og våre faktiske liv - også har konsekvenser for det som skjer etter døden, og det som skjer "til sist" i historia. Som han seier: Det vil vere meiningslaust for gudstrua om Mor Teresa og Stalin får same skjebne, same behandling, av den evig gode Gud. Her må ein på eitt eller anna nivå erkjenne det katolikkane seier - at det finst ei naturleg moralerkjenning i ei eller anna form. Stalin kan ikkje unnskulde seg med at han ikkje visste at det han gjorde, var gale. Men "the imagination" kan også vere uttrykk for svarte hemntankar i det djupaste og mørkaste i menneskesinnet, slik vi ser at ei lære om "heilag krig" med total og brutal utsletting av motstandarar utvikla seg i Ancient Near East. (Sjå Stark, eller Niditch, om heilag krig, eller Sa Moon Kang).

I kristen tradisjon har imidlertid helveteslæra vorte utforma slik at "små synder" - sei, å droppe kyrkja ein sundag, eller å baksnakke - også har vorte straffa med uendeleg tortur og pine. Dette oppfattast med rette som absurd. Korleis kan Gud vere slik? Allison skriv om spenninga - han vil seie: Motsetninga - mellom ei bilete av Gud som ein kjærleg og velvillig og elskande Far (som i Luk 15), og biletet av Gud som ein lunefull tyrann som påfører menneske uendeleg tortur, utan håp om å kome ut av det. Det blir slett ikkje noko rimeleg samsvar mellom den synda eit menneske har gjort, og den domen mennesket får, slik Jesus og Paulus påstår. For øvrig omtalast domen også ofte som "hemn" i NT; domen er Guds eigen hemn over menneske. Det er også ei side av gudsbiletet i NT som ein må kome til rette med. (Igjen: Vi konstruerer uvegerleg gudsbilete, både medvite og umedvite. Men Bibelen gjev ikkje noko einskapleg og koherent og i eitt og alt truverdig gudsbilete).

Det Allison imidlertid vil seie, er altså at trua på ein dom ikkje er "dispensable", så lenge det faktisk finst liding og vondskap i verda, og så lenge vi faktisk trur at Gud er god, og vil "set things right." Domen heng saman med å seie at menneske faktisk har eit ansvar for kva dei gjer, på eitt eller anna nivå. Det 20. århundre er fullt av den mest brutale vondskap ein kan tenke seg. Det er ein apokalyptisk ide at Gud vil gripe inn "ganske snart" og ordne opp. Det har ikkje Gud gjort, slik apokalyptikarane håpa på. Men vi kan framleis vone at det vil bli eit "vederlag" til dei som har lide vondt og lide urett.

Men Allison vil ikkje tenke seg at Guds utmålande rettferd her, vil vere ein "hemn", ein "evig tortur". Ei side av saka er alle dei problema ovanfor som eg har nemnt, som oppstår ved å ta tekstane rett ut av NT og inn i systematikken. Ei anna er kva dette gjer med gudsbiletet vårt, og om vi får eit logisk konsistent gudsbilete av det. Allison er meir på Origenes-linja; det kan bli dom og smerte, men den vil ha som mål å skape omvending og lækjing av jamvel dei verste syndarar. Kanskje noko i retning av skjærseld-tanken. (von Balthasars bok om Origenes har vorte anbefalt av Peder her!) Dette liknar måten Rob Bell reflekterer om saka (Love Wins). Vel, det er ein tanke å ta med seg. Uansett peikar Allison på at heller ikkje i oldkyrkja finn ein noko "ubestridt, konsistent ortodoksi" om domstanken.

Men Origenes og Gregor av Nyssa vart aldri "doctors of the church", og dette hadde nok vesentleg å gjere med deira syn på domen (d. e. at alle, på eitt eller anna tidspunkt, blir frelst). Uansett har eg masser av respekt for katolsk tradisjon og dogmatikk. Eg taklar berre ikkje eit rigid system; det er problematisk både rasjonelt og menneskeleg. Ting er skikkeleg komplekse, og det må anerkjennast, meiner eg. (Om nokon frå Fjellhaug og NLM les dette, håpar eg de tek det med dykk og tyggjer på det). Trur for øvrig David Tracy har skrive godt om desse tinga, men han har eg ikkje lese nøye enno. Sjå særleg Analogical Imagination og Blessed rage for order.



Thursday, September 25, 2014

Lause refleksjonar om mannsroller etc.



Eg skal reflektere ein smule over dette. Nokre tykkjer kanskje det er awkward, eg tykkjer det er veldig interessant og eigentleg veldig viktig. Eg har snakka ein del med ein kamerat - ingen namn nemnast - om dette med korleis ein skal "dra damer" som mann. Ikkje misforstå - eg er ikkje fan av one night stands etc. Eg står for kristen samlivsetikk etc.  Og ja, eg veit jo noko om dette temaet - ikkje så reint lite, faktisk. Og det gjev ein rush å skjøne mekanismane. Ein kan gjere slik og så, og ein får slik og så respons - ein respons ein etter kvart kan forutsjå. Det har med natur å gjere. "What women want."

Det som eg også tykkjer er interessant, no som eg arbeider med å kjenne på mine indre kjensler, lengslar, driv etc. og samstundes arbeider med å re-evaluere min barndoms og ungdoms fundamentalisme, er korleis det faktisk raskt kan bli spenningar mellom "manns-naturen" som vil dra damer, og kristne ideal. Dette er eigentleg eit superinteressant og viktig tema, sidan seksualitet spelar ei så enorm rolle i våre liv. (Eg tenker på heile vår hormonelle set-up, ikkje berre på fysiske akter).

I fundamentalismen er det ikkje sjeldan eit ideal å ikkje stole på seg sjølv. Ein skal ikkje fremje seg sjølv, ikkje hevde seg sjølv, og ha grunnleggjande tvil på eigne vurderingar. Det er Gud og Guds ord som gjeld. Ein vert formana til å sjå bort frå eigne kjensler, sidan desse kan vere forræderske. Det er ordet som gjeld, som Wisløff så nøye understrekar i sine bøker. "Her gjeld det å leggje bort kjensler og fornuft." Fundamentalismen er jo også grunnleggjande rigid, og inviterer til mykje angst, når ein verkeleg tek han seriøst. Ein skal vere mild og audmjuk og ha medkjensle med andre. Eins eigen seksualitet bør ein ha ein grunnleggjande skepsis til, det er "kjøtet", med dets "lidenskapar og lyster." Det gjeld å ikkje sjå på ei kvinne/kone? med "lyst" etter henne.

Det kan skape haldningar av denne typen:




Eg skriv om fundamentalisme. Kristen tru er meir fleksibel og open. Det finst mange gode bøker her, som er fleksible. Sjå til dømes bøker av Greg Popcak. Han er ein veldig fin guide for meg, altså. Og likevel: Det er ein del spenningar her som eg tykkjer det er interessant å tenke på. Det dreg verkeleg damer å gjere som han forklarar i videoen ovanfor. Og det kan vere eit krevjande prosjekt å navigere mellom dette pdes. og kristne ideal pdas.

Som Paulus skriv: Hjarta blir delt, på meir enn eitt vis. Som Allison skriv: Jesu agenda for sine læresveinar er ei oppskrift i å "renounce success." Ein skal gje avkall på rikdom, på personleg prestisje, jamvel kanskje på seksualitet. Det blir ikkje mange rom for "penisforlengere" i form av båtar eller bilar, eller å bruke timevis og tusenvis på treningsstudio og kroppsfitness, eller jakte på karriere for å bli velansett og få status.

Pdas.; Jesuitt-tradisjonen legg stor vekt på at ein helgen er ein som "er meir og meir seg sjølv". Så det er rom for personleg individualisme og utvikling av eins eigen natur. Og likevel, altså. Hm. Natur. Samstundes tenker eg på Jesus. Han var veldig sterk. Er det impious å seie at han "drog damer"? Men han gjorde det. Tenk på damer som kjem til han for å salve han, gråte ved hans føter, eller Maria Magdalena som kjem til grava, eller kvinnene som fylgte han. Han gjorde det berre ved måten han var på.

Naturlegvis må det ha vore seksualitet involvert i kjenslene her; det er slik vi menneske fungerer. Det er noko eg har lært. Det er umogleg å ha ein relasjon til ei dame utan at denne typen dynamikk slår inn på eitt eller anna nivå. Eg tenker på F Rossavik, som er homofil. Han skreiv ein gong om korleis ei dame hadde truffe han i jobbsamanheng. Ho hadde teke ein underfundig flørtande tone, men vart overraska over at det var "blankt" i responsen.

Jesu mannsrolle, då? Her er eigentleg mykje for menn å ta frå, altså. Mykje som ikkje nødvendigvis stemmer overeins med andre straumar i det fundamentalistiske paradigmet! Jesus var sterk. Det var "restrained force." Du tulla ikkje med Jesus, liksom. Han slo ikkje tilbake med vald, men kunne verkeleg gjere det med tale, kroppsspråk. Han var modig, og sto for det han meinte var rett, inntil å utfordre tempelet og styremaktene. Og han var "a man with a plan." Og han var gnistrande intelligent.

Sjølv undrast eg jo også på om han stundom gjekk for langt, og var FOR "confident." Dette er vanskeleg. Han var avgrensa i sin forståingshorisont, og ting gjekk ikkje alltid slik han forventa. Og likevel: Det er ein vesentleg del av livet å "gripe det", med det beste ein har av ressursar, og så får det berre bli som det blir. "Can't make an omelette without breaking a few eggs." Det er faktisk heilt sant. Det kan ikkje vere eit ideal å skulle vere feilfri (her er nok eit felt der fundamentalismen står i sterk spenning til livet slik det er, ikkje berre når det gjeld slikt som skilsmål og personlege kriser, men i generelt levesett!)

Og samstundes: Han kunne vere sårbar. Han gråt ved fleire høve, jamvel offentleg. Han viste omsorg for borna, og hadde mjuke sider. Han eit vidt og variert kjensleregister. Han kunne kommunisere med, og rettleie, menneske på djupet i deira liv. Han respekterte kvinner. Han var ikkje ein valdeleg alpha male a la 300 eller Arnold Schwarzenegger! Han var ikkje ein egoistisk "douche", eller ein "wifebeater" eller ein fyr som skraut i venneflokken av kor mange han hadde liggje med på dei siste festane. Alt dette er jo også mannsideal som står sterkt i dagens kultur! Han var ikkje vilt oppteken av "eigen ære", og slik forandra han sjølv heile vestleg kultur, ikkje sant.

I det heile teke skjønar eg kor viktig dette feltet er for ignatiansk retreat-rettleiing! Gudsbilete er ein ting. Kva gudsbilete har eg? Og når vi tek dei fram i ljoset - er dei kanskje falske, og må reviderast? Kan guds-tekstane forståast på andre måtar? Er det spenningar i tekstane som skaper spenningsfulle gudsbilete? Er gudsbileta absurde, og må slik vere feilaktige? Kva trur eg om Gud pdes., og kva føler eg pdas.? Er det samsvar? Etc.

Men også mannsbilete er ein annan ting å reflektere over! Har eg lov til å dresse meg opp som " a real man"...sjølv om dette fører til at merksemd vert trekt imot meg, og at eg "hevdar meg sjølv"? "Take your space," seiast det ovanfor. Javel, er det kristeleg? På kva måte skal eg vere "confident" - og korleis står dette i høve til ideal om å vere audmjuk overfor Gud og menneske? Korleis kan ein byggje opp realistisk og sunn sjølvkjensle, når ein også skal navigere kristen-augustinsk syndslære?

(Tenk berre på "full krig"-artikkelen på iTro. Ikkje nett så enkelt å vere skikkeleg self-confident om ein går rundt og trur at ein er verdilaus i seg sjølv til å gjere noko godt - verre: at ein i seg sjølv berre kan gjere "drit" - og at ein eigentleg berre fortener å bli straffa av Gud. "Men takk Gud, for at DU finst, og at DU har noko å gje." Etc. Vel, dette nærmar seg Flacius' heresi frå reformasjonen, og tek ikkje omsyn til katolsk-aristotelisk naturforståing.)

  Å vere mann handlar også mykje om å ta risiko, og tenke "I don't care" mtp. konsekvenser. Om ein skuffar ei dame ved å avvise henne etter ein date? Oh well. Om dama avviser deg? Oh well. Om ei dame tykkjer du er for framfus? Oh well. Om du er for assertive og overkøyrer nokon? Oh well. Men i kor stor grad kan seie "Oh well," "I don't care"? Kvar går grensa for å bli ein "insensitive bastard"? Det er faktisk ei veldig interessant problemstilling, mtp. at sterke mannfolk som turar på, kan vere overtydande og samstundes vere hm, vel, "full of..."

Northug er eit interessant døme. Han er på mange vis eit slags "rovdyr" som mann, i måten han framstår i idrett og media. Han vart elska i folket for å vere "reckless", og for å vere "overconfident." Han fremja seg sjølv og sin karriere, og sa "I don't care" til det meste andre. Og, han var og er veldig sjarmerande. Han har verkeleg mykje godt i seg, og det er ikkje utan grunn at han er så godt lika.

Og samstundes: No står han anklaga for å fyllekøyrd, krasja, og for deretter å systematisk ha freista å leggje skulda på eit anna menneske. Tenk på det. Det er omtrent å øydeleggje eit anna menneske, mtp. skuld, skam, omdøme, fengsel etc. Northug tenkte "I don't care". Som han også sa: Han hadde vel knapt gjennomført eit intervju der han ikkje hadde loge. Den same haldninga som var med på å gjere han vilt populær, førte han tilsynelatande til å freiste å gjere forferdelege ting, og til å ha ein "flawed moral character." Det var godt for Northug at dette ikkje lukkast, og at han no får ein oppvask, og får sona i fengsel. Han har verkeleg mykje godt i seg.

Men ja - som jesuittane ofte understrekar, kan det vere "conflicting desires" her, eller "conflicting goals"! Ein kan få masse damer, og likevel vere eit skikkeleg dårleg menneske. "Wolf of wall street", anyone? Men det er noko ganske anna å byggje eit langt og godt forhold, naturlegvis. Ja, Tim Kellers Meaning of marriage og Greg Popcaks Seven secrets er kjempegode her. Og dei handlar mykje om å byggje opp ein god karakter, med gode dygder. Og at eit forhold utviklar seg frå fyrste møtet til djupare relasjon, og då trengst noko meir enn "instant attraction.". Jaja, alt dette veit lesarane mykje om.

Ja. Eg tenker elles over dette. Sterke mannfolk i folkekyrkja. Mekanikarar, handverkarar etc. Fåmælte, fura i andletet, store hender. Finst det ein "manns-spiritualitet" for dei? Hm. Retreat-rørsla er feminin, har det vorte sagt. Det er sant. Det er mest damer der. Men kjensler har også menn! Det er berre meir kostbart å vise dei, for det gjer noko med maskuliniteten. Kjensler rasjonaliserast ofte bort, eller leggjast i ein skuff, eller kan kome ut "in a tantrum." Og likevel: Kjensler er meir synlege og "framviste" hjå kvinner.

Men ja - finst det også meir mannleg spiritualitet? Det må vel ha å gjere meir med logikk og analyse, moglegvis. Meir aktivitetsbasert? Eg veit ikkje. Eg veit berre at det er spenningar her, mellom natur og kristendomsform. Uansett er menn samansette figurar, som også kvinner. Ingen er "100% alpha male"; det er i så fall slett ikkje noko å trakte etter. Som menn er vi ganske ulike. Det er ikkje tenleg å tale om "eitt mannsideal". Det gjeld at kvar og ein lyttar til sitt indre, til sine lengslar etc., og gjev dei eit stort rom av fridom. Dette - som så veldig mykje anna - skriv Gerard Hughes godt om i sin "God of surprises." Naturen er ein god rettleiar.

Tenk elles på pave Frans. Han er verkeleg ein sterk mann - det er eit karaktertrekk hjå han som har skapt mykje problem. Han arbeidde som utkastar før. Tenk det. Det seier ikkje lite. Han har skapt enormt med konfliktar rundt seg i sitt liv. Ikkje nett noko å trakte etter, trur eg. Eller? Han har knust veldig mange egg for å lage sine omelettar. Men ja - han har også utretta mykje. Og likevel: Han kan "tale hjartespråket." Han gjer det ofte. Han er jesuitt, så han er i kontakt med sitt indre.




Sjekk 2:10. Han talar om hjartespråk, og om Josefs tårer etc. Og samstundes: Paven er ein badass, med sterke ideal og velutvikla dygder. Eg berre tenker på dette. Korleis sunne kristne mannsideal treng å reflekterast over, og har mykje til felles med sekulære mannsideal! Det er jo plenty bra i videoen øvst. Mykje som kan gje innspel til kristne menn i dag. Og likevel: Det ligg fare i å la seg inspirere for mykje av sekulære mannsideal. Det er mykje "hardt", "uekte" og grumsete der også. Så ja. Eg tenker på Jesus. Og på helgenar. Og på andre kristne førebilete. Treng ikkje vere kristne heller, altså. Men ja, er ein kristen, har ein fleire ting å navigere, som nemnt.

Det var det for no. Dette ovanfor er ikkje "considered judgments." Det er refleksjonar som leggjast fram for at også de kan reflektere i lag med meg. Eg veit ikkje nett kva eg tenker om desse tinga. Men mykje veit eg.

Wednesday, September 24, 2014




Tuesday, September 23, 2014

SMI

 Kaldhamre jern

 fordi du ikkje har esse å gløde

det i

 Kaldhamre livet ditt

 fordi du ikkje har opplevd
kjærleiken


 Fåfengt er slik kaldhamring

 jernet får berre indre spenningar,

 blir skjørare – og kan breste


 Om du berre kunne oppleve
kjærleiken

 då ville brått livet ditt gløde
raudt


 Hugen mjuk så du bøyer han

hamrar han ut i eit gneist-regn
av lykkestundar

 Du blir sterk og tåler alt
 Vegard Vigerust

Monday, September 22, 2014



Av dei tusen tinga eg tenkte på, på retreaten, var det fylgjande noko av det viktigaste. Vi snakka om mine lengslar. Eg tenkte på det. Eg følte. Eg snakka om det. Eit ord dukka opp:

Connection.




Med Gud. Men kven er "Gud"? "Be til Gud", seiast det. Men kva Gud? Eg konstruerer kontinuerleg gudsbilete, ut frå erfaring, tekstar, innleving, historie etc. Mange av dei tek eg som "the real deal". Og når eg konfronterer dei, finn eg kanskje at dei ikkje er haldbare. Eg kunne sagt ganske oppsiktsvekkande ting om mine gudsbilete, som eg konfronterte på retreaten. Men ja, Gud, kven er du? KVEN er du? Gud er meir mysteriøs enn eg tenkte. Takk Gud for jesuittar, men. Rettleiaren avslutta med dette rådet: Let the real God talk to the real me. Der har vi det. Let the real God (kven no enn det er!) talk to the real me (kven no enn det er). Ein må gå på ei kompleks utforskingsreise i sitt indre landskap for å finne ut korleis dette skjer. Men det er noko eg har neglisjert i årevis, sidan det har vore for smertefullt.

Med meg sjølv. Kontakt med indre kjensler, med lengslar, med draumar. Min teologiske bakgrunn er ganske skadeleg og usunn, til dels, i å neglisjere desse tinga. Eg fann fram Wisløffs Luthers teologi. Ei bok som var veldig viktig for meg som ung, på Kvitsund. Ei bok eg dels frustrerast og sjokkerast av no. Kva tenkte Wisløff på? "Vi må la følelser og fornuft gå, og legge dem bort. Og lytte til Guds ord." Og Guds ord er logisk-geometrisk verbalinspirert ord. Som teologihistorie er boka veldig fin. Som rettleiar for livet er ho...kjempeproblematisk. Og denne boka vart eit slags manifest for den rørsla eg var i, og vaks opp i. Jesuittane ser heilt annleis på kjensler, lengslar, draumar, og dei har psykologisk innsikt. Så på dette stadiet får eg mykje hjelp av dei.

Med ei dame. Dette er ei historie for seg, altså. Men det er ikkje godt for mennesket å vere åleine. Ein andakt av Karsten Isachsen rørte meg djupt. Og når noko rører ved deg, anten godt eller vondt, så er det lurt å "forbli" der, seier Hughes. Dette er viktige ting. Kanskje Gud vil seie noko? I alle fall kan du lære noko om livet. Isachsen fortalte at han som student hadde arbeidd ein kveld med planleggjing av ungdomsarbeid saman med ein kamerat. Då kameraten skulle gå, gav han Karsten ein god klem, og gjekk. Karsten vart heilt overvelda, og "slått ut". Han hadde fått fysisk kontakt. Det hadde han ikkje hatt på tre månader. Men han trengte det så sårt.

Årsaker til isolasjon og einsemd er ei lang historie for seg, som eg kunne skrive ein heil haug om. Mykje av det har å gjere med frykt for å bli avvist, frykt for ikkje å bli elska, frykt for skamfulle ting i seg sjølv. Og ein "sinister" ting her, er at veldig konservativ kristendom kan vere med på å skape nettopp slik skamkjensle. Marlene Winell skriv godt om desse tinga, veldig godt. Og oh boy, alle dei tinga vi menneske kan stelle i stand, og gjere, for å freiste å oppnå kjærleik av andre, utan å seie det rett ut: "Eg treng å bli elska," og så initiere kontakt. (Har vore ein viktig motivasjon for denne bloggen og FB. Oh boy. Men det er godt å konfronterast med ting, og forstå korleis ting heng saman. Då kan ein ta grep.)

Med vener og andre. Eg kunne sagt mykje her også, mykje. Eg vart spurt om korleis eg lengta at Gud skulle vere, om eg sjølv kunne velje. Ein blasfemisk strategi i min gamle tradisjon. Ein kjempeviktig strategi i jesuitt-tradisjonen. Eg tenkte mykje på dette, og skreiv det ned. Eg la meg ned til sove. Eit bilete opna seg opp. Eg ville feire bursdagen min. Eg skulle henge opp plakater over heile Kviteseid. Eg skulle skrive: "Alle er velkomne! Alle! Krf eller Ap, kristen eller heidning, homo eller hetero, ung eller gamal, morgedøl eller vrådal, alle! I staden for gåve, kan du ta med hjartevarme." Eg tenkte på då eg var barn. Då arrangerte foreldra mine slike selskap for meg. Alle på min alder vart invitert. Vi hadde det kjempegøy saman.

Og kontakt med familie. Også her kan "inauthentic living" skape avstand mellom familiemedlemer. Og igjen kjem kristentrua, i kva form den no har i mitt hovud, og skaper masse problem. Uansett om det er eg som har kokt saman problema umedvite eller om dei spring ut av tekstar og tradisjonar, så er dei der. Dei må behandlast. Du kan seie at eg har fått langt, langt større syn for behovet for seriøs andeleg rettleiing. Ikkje berre for kristne, men for alle - også ikkje-kristne. Dawkins og Fragell, til dømes, hadde hatt seriøs nytte av å reflektere over gudsbilete, lengslar etc. Meiner no eg. I det heile har eg fått mykje sympati for dei som tek avstand frå kristen tru av ulike ærlege grunnar. Eg skal ikkje gå så mykje i detaljar her, kan du seie. Men eg anbefaler retreat!

Med natur. Ein artikkel som gjorde djupt inntrykk på meg, var denne av Lars Gilberg. SJEKK biletet. Det gjorde djupt inntrykk på meg, og altså teksten. HER. Eg har lengta etter naturen. Eg gjekk langs pilegrimsleia, mot Lia Gård. Eg såg eit kjempeflott furutre. Eg strekte armane mine rundt det, og kjente på barken. Smakte på furunåler. Ein hakkespett var oppe i treet. Eg la øyra mitt inntil og kjente vibrasjonane. Same kjensla har eg med dyr. Det er noko veldig godt i å ha kontakt med dyr. Det gjev så mykje. Og alt dette har med Gud å gjere, trur eg. Er ein i kontakt med skaparverket, med sitt indre, med andre menneske, så møter ein Gud.


I det heile er det overveldande kor mange tankar som dukkar opp. Eg føler eg kunne tenkt og tenkt og tenkt og gått djupare og djupare og djupare. Og livet er så kort.



Eg skal seie ein finurleg ting til.

Sjekk etymology til "Connect" og "Contact". Fyrste kjem frå con-nectere. Å binde saman. Og i engelsk: Å binde saman fysisk.

Contact kjem frå con-tangere. Å saman-berøre, fysisk.


Sunday, September 21, 2014

Ferdig på retreat...men berre for no

No er eg ferdig på retreat. Det har vore veldig sunt, veldig utviklande, veldig viktig. Livsforandrande, og eg overdriv ikkje. Eg ser mange ting annleis no. Gud, fortida mi, prestetenesta, lengslane mine, kjenslene mine, teologien. Dette her må eg halde fram med, kombinert med studiar. Eg har ei notatblokk full av tankar og erfaringar. Men eg skal ikkje publisere det her. I alle fall ikkje no. Men eg anbefaler dette veldig varmt. Eg var på ignatiansk retreat på Lia Gård. Det var stillhet, natur, fellesskap, tidebøn, veiledningssamtalar, lesing, deilig mat, pianospel og song, draumetolking og intens, kontinuerleg tenking og refleksjon. Men det finst mange retreatstader rundt i Noreg, og også St Beuno's i Wales. Elles var det ei bok som var særleg viktig for meg, verkeleg. Det var ei bok eg fekk anbefalt av min ven Rowland i Cambridge i sumar. Det er Gerard Hughes' God of surprises. Ei verkeleg djup, viktig og human bok. Ei anna viktig bok var Chaim Potoks My name is Asher Lev.

Friday, September 12, 2014

Retreat

Borte på retreat no, i 10 dagar. På Lia gård. Gler meg. PC og mobil er av. Blir bra å få ro og kvile. I mellomtida kan de sjå denne. Eg har skikkeleg stor sans for Alanis og hennar musikk og tekstar. Masse innsikt der, masse food for thought. Eg tenker mykje over desse tinga for tida, særleg korleis tankar og kjensler og sjølvbilete etc. uttrykkast i metaforar som gjerne ligg nær korleis kroppane våre er konstituert, og korleis vi brukar kroppane våre. Superinteressant, og ganske Wittgensteinian, for å seie det litt überintellektuelt. Og elles, om de kan "stomach it", kan de lese oppfylgjinga av tråden om NLM og bibelsyn, jfr. link under.


Tuesday, September 9, 2014

Monday, September 8, 2014

Refleksjonar om Guds dom, blablabla

Tenkte berre på denne teksten frå iTro.no. DENNE. Som de kan sjå, har eg laga ein liten kommentar der. Det handlar om krig, vald og dom i GT. Dvs. at Gud står bak alt dette. Eg skal gje nokre korte refleksjonar, og så er alt hjarteleg velkome attende.

- Eg skreiv i Fast Grunn for mange år sidan. M Kartveit hadde teke til orde for å gjennomføre ei slags kristologisk lesing av krigstekstane i GT. Dette er ikkje Gud, tydeleg sett. Gud openberrast i Kristus, meinte han. Eg tok til motmæle, godt støtta av leiande figurar i Fjellhaug-miljøet. Eg sa at det var markionittiske element i Kartveits analyse. Markion er, som kjent, ein sjefsvranglærar i oldkyrkja. Han meinte at GT-guden var dum, urettferdig og stundom slem. Jesu Gud var ein annan Gud, som var snill og rein etc. GT er ikkje, basically, kyrkjas tekst. (Sjå Harnack og Blackman for topp studiar om Markion).

Eg meiner. Frå mitt førre standpunkt, var logikken min god. Men eg ana at noko var litt råttent med måten eg angreip Kartveit på. Spesielt sidan han hadde vore hyggeleg imot meg fram mot publiseringa av artikkelen. Han fekk heldigvis sleppe til motmæle i neste nr. av FG. I det heile mykje å seie om denne disputten. Ein ung jypling på rundt 24 år, som kritiserer ein høgt anerkjent, from professor i GT. Noko er ganske gale med dette. Men eg hadde støtte frå eldre autoritetar. Og eg hadde full støtte frå grunnteologien i rørsla. Så what's not to like? Eg tenkte at eg hadde rett. Og gjeve logikken i systematikken, så trur eg også at eg hadde rett. Kvar var det eigentleg usemja låg her?

- Dette er tematikken som bringast opp i iTro-artikkelen. Eg kunne ha skrive ein omtrent identisk artikkel for rundt 10 år sidan. Eg hadde nikka anerkjennande. Slik utvilsomt leiande teologiske autoritetar i NLM no nikkar anerkjennande, og slik tusenvis av unge kristne også tenker at dei bør gjere. Artikkelen "ticks all the rights boxes", ikkje sant. GT-forteljingane viser at Gud dømer, gong på gong. Kristus og apostlane anerkjenner GT-historia. Og Kristus er jo Gud, som ikkje kan lyge. Gud toler ikkje synd, og er 100% heilag, og vi må vere glade at Kristus døydde for oss. Elles hadde det vore vi som hadde vore dømt på same måten. Jesus også resonnerte på liknande vis (eg mistenker at Wright har rett i si lesing av Luk 13,1-9). Så kva skal vi seie?






- Men så byrjar det å slå sprekkar i logikken. Det er desse sprekkande fundamentalistparadigmet gjer alt dei kan for å tette att. Ikkje noko gale i det, i og for seg. Det handlar om å halde oppe logisk konsistens. Men når ein må ty til masse fordekning av sanning for å gjere dette, då byrjar ting å bli ganske...hm...vel...problematiske, shall we say? Kyrkja skal vere ein formidlar av sanning, ikkje sant. Kyrkja skal ikkje undertrykke sanning. Kva har vi eigentleg, når ei kyrkje undertrykker sanning?

No er røyndomen veldig kompleks. Ein organisasjon må ha ein slags tankestruktur, ein bodskap. Sidan ting stadig er i utvikling, så er det naturleg at det kontinuerleg vil bli spenningar mellom bodskapen og kva som vert funne ut i akademia, eller erfaring eller anna. Det må vere forskjell på personlege oppfatningar pdes. og offisiell lære pdas. Ok, fair enough. Men kan ein ha dialogar om desse tinga? Kan ein tillate andre svar? Svar som understøttast av vitskap?

Sprekkar i logikken. Noa-floden nemnast i artikkelen. Som eit døme på korleis Gud ein gong dømte. Jesus brukar teksten slik. Problemet er at Noa-forteljinga er fiktiv, og byggjer på andre tradisjonar i det antikke Midtausten. Gudsframstillinga her er langt på veg overteke frå andre gudsforestillingar i midtausten, men med vesentlege modifikasjonar i ljos av Israels tru. Jesus og apostlane trudde at forteljinga gjengav reell historie, men det stemmer nok ikkje.

Same kan vi seie om Sodoma og Gomorra og domen der. Jesus brukar forteljinga som døme på korleis domen skal falle over Jerusalem snart, når romarane kjem, og Guds rike kjem. Alle jødane på denne tida tok forteljinga som historisk. Men Sodoma og Gomorra-forteljinga er nok også ein legende, og dessutan kom jo ikkje Guds rike når Jesus sa at det skulle kome. (Schweitzer-tematikken). Eg seier ikkje dette for å diskreditere Jesus eller noko. Men for å peike på kor umogleg "logikken i systemet" er her. "Sidan Jesus sa det, så må vi tru det, og vi må forkaste moderne forskning og gjere dette systemet til vårt livssyn på alle plan"

Og...vel...det er mykje å reflektere over her. Tekstane i Gt, om mord på folk, er verkeleg skikkeleg grove. No understrekar Dever at Josva-forteljinga for ein stor del også er fiktiv - arkeologien understøttar i alle fall ikkje på det noverande tidspunkt forteljinga i særleg stor grad. Domarboka er meir truverdig, reint historisk. Men likevel: Tekstane talar om at alt skal drepast, menn, kvinner, born, alt som pustar. Det er varierte grunnar for dette. Av og til avgudsdyrking. Av og til ei synd som forfedrane til folket gjorde for fleire hundre år sidan. Av og til at israelittane inngår ein pakt med Gud om å gjennomføre eit brennoffer, dvs. ofre heile folket dei krigar mot, til Gud. Og dei må drepe ned til siste menneske for at Gud skal vere nøgd. Dvs. i nokre tilfelle kan dei ta urørte kvinner som slavar, antakeleg med mål om utvøing av seksualitet.

Logikken innad i tekstane er også ofte inkonsistent. Nokre gonger er det heilt umogleg å ha kontakt med kanaanittar - dei skal hoggast ned - andre gonger er det ok. Menneskeofring vert for øvrig fordømt utover i profettradisjonen, men er antakeleg godkjent tidlegare i Israels tradisjonar. I tidlegare sjikt i GT kan synd henge ved eit folk og ei slekt i mange generasjonar. Men seinare ser ein kor urettferdig dette er: Kvifor skal ei folkegruppe slaktast ned, for noko som tipptipptippoldeforeldra gjorde, liksom? Esekiel, m. a., tek oppgjer med denne tanken, som ein finn i Torahen (Ja, det kan jo også nemnast at Torahen som sådan er veldig annleis enn Jesus og apostlane trudde, og ikkje kan sjåast som direkte gjeve av Gud).

Dette viser jo i alle høve spenninga her. Ein må godkjenne ting i GT, som "gode", som nær sagt alle i vesten unnateke profetens ummah og nynazistar, vil avvise som heilt moralsk forkasteleg. Jfr. det iTro-artikkelen seier. Folkemorda er "gode". Er ikkje dette å snu heilt om på meininga i ord, så dei nær sagt mistar meining? Eg kan vere med på at dom og rettferd kan ha ein komponent av godleik i seg. Men å slakte ned ei befolkning, på bakgrunn av diverse ideologiar, er dette "godt"? Kva gale hadde 2- og 3-åringane gjort? Eller unge, samvitsfulle jenter som fylgte det foreldra deira hadde lært dei, og ville vere lydige? Skulle dei fortene å bli hogd i blodige bitar?

(Problemet her, som eg kjem til, er at tekstar som talar om mord, har vorte til i ein kontekst, med ein slags motivasjon. Så bevarast tekstane i tradisjonen, men dei gjevast andre tolkningar utover. Dette skaper altså spenningar. Jfr. også nedanfor om korleis Jesus-forteljinga transformerer conquest-tradisjonen. Uansett: Å lage eit tidlaust system av desse tinga er veldig problematisk).

Ting går djupare, naturlegvis. For moderne forskning på det antikke midtausten viser at "herem"-bannet og nedslaktinga av folkeslag, eller det å ofre folkegrupper som brennoffer til ein guddom, ikkje var eksklusivt for Israel. Det var noko som låg i kulturen frå før. Fleire folkegrupper dreiv med det. Som denne inskripsjonen, der moabittkongen Mesha i det 9. århundre f. Kr. skildrar si krigføring mot Israel med same vokabular som Israel brukar i sine krigføringstekstar mot andre folkeslag (dvs. krigføring som er godkjent av Jahve):


"And I killed all the people of the city as a sacrifice for Kemosh and for Moab. And I brought back the fire-hearth of his uncle from there; and I brought it before the face of Kemosh in Qerioit, and I made the men of Sharon live there, as well as the men of Maharit. And Kemosh said to me, "Go, take Nebo from Israel." And I went in the night and fought against it from the daybreak until midday, and I took it and I killed the whole population: seven thousand male subjects and aliens, and female subjects, aliens, and servant girls. For I had put it to the ban for Ashtar Kemosh."


Heilt forferdeleg, ikkje sant. Mesha sin gud gjev eit påbod om å slakte ned ei befolkning, ned til kvinner og småborn. Og han gjer det. Det er gudens påbod. Det er eit brennoffer til Kemosh. Dette er skikkeleg "bad religion." Men kva seier vi når Israels Gud seier likelydande ting? "Ikkje vis dei nåde. Drep dei, alle saman, alt som pustar." Dersom dei ikkje adlyder, så blir dei sjølve avviste av Gud. Do or die. Så ja. Er dette den evige Gud, Gud som er kjærleik, som talar? Eller kan det hende at menneske har tala i Guds namn og forma narrativ under påverknad frå ANE-kultur (dette er påviseleg), som ikkje nødvendigvis reflekterer Guds evige ord og vilje?

- Ok, dette er store problemstillingar. Alt eg etterlyser, er dialog med opne auga for datamaterialet. Sparks har skrive ein del om korleis evangelieforteljinga transformerer "conquest-"modellen. I staden for å utrydde folkeslag, så er Jesus den nye Josva, og Moses, som skal erobre folkeslag med kjærleik, sjølvoppofring og forkynning. Men heller ikkje evangelia er "uskuldige" her, som nemnt ovanfor. Dei anerkjenner tidlegare tradisjonar, med utgangspunkt i den forståinga som finst i eitt ledd av tradisjonsutviklinga. Dette blir så til normative gudsforestillingar.

Som iTro-artikkelen til dømes seier: Vår synd gjer at også vi fortener nedslakting, alle som ein, slik kanaanittane opplevde. Men Jesus døydde for oss. Hm. Ja, eg tenker på dette. Kva menneskesyn får ein ut av dette? Kva gudsbilete? Korleis kan dette sameinast med biletet av Gud som den elskelege faren som ventar på den bortkomne sonen? Hm. Vel, Jesus kunne halde desse tinga i hop, sidan han forkynte helvete ganske mykje. Og likevel: Går det ihop? Eg ville ikkje stilt slike spørsmål før, for då ville eg fylgt "systemet", og sett dette som ting ein berre må leve med, og akseptere. Det er Guds klare ord etc. Men no er jo ikkje ting så enkle. Allisons artikkel om gehenna, i Resurrecting Jesus, er veldig interessant her. Elles er eg jo påverka av Stark og Sparks. (For øvrig er katolsk teologi og kristendom også langt meir fleksibel her, enn NLM).

Uansett. Her er store problemstillingar knytt til openberring, gudsbilete, psykologi, og kva rolle modernitet og forskning skal ha i vårt livssyn. Interessant nok var NLM-fundamentalismen ein gong litt på linje med katolsk bibelsyn, dvs. sånn rundt overgangen til 1900-talet og litt utover. Men så opna den katolske kyrkja opp for bibelforskning. No står fundamentalistisk protestantisme att, og blir meir og meir åleine om denne typen bibelsyn, som står i motsetning moderne naturvitskap og moderne historieforskning. NLM-bibelsynet vert halde oppe av at høvdingane, særleg Wisløff og Ø Andersen, heldt eit sterkt verbalinspirasjonssyn, som ikkje kunne tillate feil i Bibelen. Dette synet har dei sterk støtte for, hjå Luther. Men verda har gått vidare sidan Luther, og vi veit meir no. Og dette bibelsynet er ikkje haldbart lenger. Så kva gjer NLM, tru?

Eg skulle ynskje det var meir dialog om desse tinga. Kanskje NLM-arar opplever at eg er noko konfronterande her. Og det er eg jo. Men pdas. så har eg eigentleg veldig mykje forståing for at dei held standpunkta dei gjer. Det er "no hard feelings" for meg her. Eg forstår logikken, og eg ser på sett og vis noko "laudable" i måten iTro-artikkelen argumenterer. Det er forsøk på å vere konsistent, og sann, og lydig mot Gud. Eller det ein oppfattar som Gud.

Uansett, eg håpar berre på dialog. Vi må vere gode mot kvarandre og hjelpe kvarandre fram. Eg har ikkje alle svara, og alt ovanfor er utprøvande og i prinsippet reviderbart. Eg kan også seie at eg neppe klarer å skilje min psykologi frå polemikken ovanfor. Så eg ser sanninga i brotstykke, i perspektiv. Eg har ikkje noko objektivt perspektiv. Men eg kan kome med sanning likevel. Poenget er berre at andre kan bidra med andre og utfyllande perspektiv. Men den rigide fundamentalismen...? Fuggedaboutit.